/image%2F0568858%2F20140111%2Fob_0348f4_logo-pno-jpg){kind=logo}
Plan solide qu’amb un títol tal que « Lo pacient espanhòu » se cal pas esperar a res mai que de legir qualques paginas sus l’art de la medecina. E lo fach que lo quite autor siá metge de profession i es benlèu per quicòm.
Mas quin èra aquel famós pacient espanhòl ? Es lo pintre aragonés Francisco Goya que moriguèt en 1828 a Bordèu e que foguèt enterrat dins la meteissa vila. Lo libre de Joan Ganhaire es una ficcion apevada sus de faches istorics. La primièra part de l’obratge es consacrada a las visitas que fa lo medecin Deodat Passalaiga a sos pacients, e, plan solide a Francisco Goya. Alavetz, pendent paginas e paginas avèm drech a milanta diagnostics e aitantas terapeuticas. Disgnostics e terapeuticas coma se podián far a l’epòca. Aquelas medicacions, a basa de plantas, son passadas al curvèl fantasierós de Joan Ganhaire, pòdon èsser interessantas de descobrir, mas tròp gasta lo jòc. L’autor balha lo seguit jorn per jorn de las malautiás del celèbre pintre espanhòl. Talament qu’al final lo lector ne poiriá trapar una overdòsi, al mens un brave fastic. « 20 de feurier. Tòrne veire Don Francisco. Sabiá per la lachiera que quò anava pas tròp bien. Lo tròbe palle, magresit, respondent a pena a mas questions. Ventre doleirós. La tumor dau coecum a frotjat, benleu un pauc mens doleirosa. Leocadia me ditz que Don Francisco era pres sovent de cors de ventre. Minja pus, nonmàs un pauc de bolhon. Renovelament de las prescripcions, sens grand esper ». De la color de las urinas dels uns e dels mals de ventre dels autres lo legeire n’a lèu sopat. Li triga quitament qu’aquò s’arreste e s’arreste lèu. Mas dins l’afar aquò’s pas lo legeire que mena la musica, mas plan l’autor e, dins l’occuréncia, lo primièr es obligat de seguir lo segond dins son anar.
Quitament se tròba dins aquela primièra part de l’obratge de receptas per alestir de potigas. Disi pas que la causa siá pas sens interés literari e etnografic, emai istoric ; mas triga lèu al legeire de passar a quicòm mai. En fin d’obratge l’autor nos avisa qu’aquelas prescripcions son vertadièras e que las tirèt de manuscrits dels sègles XVIIen e XVIIIen.
La biografia de Deodat Passalaiga abans que venga medecin de vila a Bordèu es plan mai pivelanta que las descripcions de sas activitats professionalas dins la metropòli girondina. Notadament son passatge dins las armadas napoleonianas e son episòdi de presonièr de guèrra en Russia que vos daissi descobrir.
L’origina d’aqueste libre de Joan Ganhaire la cal cercar dins lo fach que quand se trachèt de mudar en 1899 la despolha del pintre dins son país, trobèron dins lo tombèl lo còs de Francisco Goya sens cap. Del perqué e del cossí, l’enigma foguèt pas jamai resolguda. Jamai resolguda ? Non pas abans que l’autor peiregordin nos prepause dins aqueste obratge sa version dels faches… potencials !
Aqueste libre, mai que los romans policièrs de Joan Ganhaire, es escrich, çò me sembla, dins una lenga plan mai dialectalizada. Per exemple s’i tròba un fum de noms de plantas que sovent son balhats dins lor denominacion populara locala. A tal punt qu’en fin de volum es propausat un glossari amb lors noms en latin per dire que lo legeire un pauc curiós s’i retròbe. Mai qu’endacòm mai, mai que dins los autres domènis, en botanica me sembla necite d’emplegar un occitan estandard. Ai pas fach de recèrcas sul sicut, mai qualques obratges son estat editats tocant a la botanica occitana que poirián servir per una lenga mai comprensibla sus tota l’espandida del país. Per contunhar un bocin sul sicut, cossí se poiriá enfaciar que dins una Occitània reoccitanizada las facultats de farmacia de Bordèu, Lemòtges, Tolosa, Montpelhièr, Clarmont d’Auvèrnha o Ais-Marselha empleguèssen un vocabulari diferent per trabalhar ? Tota causida dins aquel domèni depend de la volontat de cadun de far país ; o pas.
En fin de volum, autor e editor se son meses d’acòrdi per inclure qualques fotografias en color d’òbras del pintre espanhòl. Son de telas a l’òli o tanplan de dessenhs. Aquelas uèit illustracions balhan un escapolon del trabalh abondós de Francisco Goya. Es mai que mai remarcable lo tablèu titolat « La lachièra de Bordèu ». L’agach perdut del personatge femenin reprodusit en un sol imatge tota la prigondor de l’umanitat. Se tracha d’un personatge isolat coma o podèm èsser totes a d’unas temporadas de la vida nòstra. Lo tot sus un cèl sorne e quitament amenaçant que poiriá plan endevinar una tempèsta avenidoira.
Aquel libre me permetèt de tornar cap a un pintre que coneissiái dempuèi de temps mas que, pauc a cha pauc, sa sensibilitat se m’èra escafada de la mementa. Vertat que tota coneissença a de longa besonh d’èsser tornada refrescada se volèm contunhar a gausir dels plasers de las arts. Aquel libre inesperat e original de Joan Ganhaire i contribuís bravament. Que l’autor ne siá aicí mercejat.
Pèire Rabasse
/image%2F0568858%2F20250707%2Fob_23555a_lo-pacient-espanho-u.jpeg)
Joan Ganhaire