/image%2F0568858%2F20140111%2Fob_0348f4_logo-pno-jpg){kind=logo}
Pendent que d’unes arrestan pas de se plànher que tot va mal, d’autres trabalhan. E trabalhar per l’occitan, per l’identitat occitana, es resistir. De monde que trabalhan en occitan n’i a dins gaireben totes los domènis de las activitats umanas, quitament dins los domènis scientifics. La valenta Josiana Ubaud òbra fòrça dins aqueles domènis : etnobotanica, lingüistica, etc… Pensi que deu èsser urosa de véser qu’es pas sola a explorar en occitan los domènis scientifics. Emai se son pas nombroses, avèm ça que la de monde consequents que crentan pas abordar en lenga nòstra las questions scientificas dins quin domèni que foguèsse. De notar que Joan-Loís Segondy, per la normalizacion de la lenga escricha per son libre « D’aucèls e d’òmes », a causit de se referir al Diccionari ortografic gramatical e morfologic de l’occitan de Josiana Ubaud.
Joan-Loís Segondy èra fins ara pauc conegut del mitan occitanista. Nascut en Lengadòc-Bas es estat dentista de mestièr, mas « totjorn afogat de natura e de lenga nòstra », nos infòrma la quatrena de cobèrta de son libre « D’aucèls e d’òmes ». S’interessèt mai que mai als aucèls. Lo libre que nos ofrís aicí es un pauc l’òbra d’una vida. Clau pas mens de tres cent aucèls estudiats e presentats. Una soma colossala fins ara jamai publicada dins los annals de l’edicion occitana.
Aquel obratge es una benediccion. Es la mena de trabalh que torna vam e fiertat als aparaires de la cultura occitana que totes sèm. Imaginatz un bocin : tres cent fichas amb caduna una fotografia color de l’aucèl estudiat. Per cada ficha avèm lo nom scientific en latin, lo nom de l’òrdre e de la familha de l’especimèn. Plan solide son nom en occitan, o puslèu sos noms en occitan que l’aucèl ne pòt aver mai d’un, segon las regions. I trobam tanben la descripcion de la volatilha. Mas encara mai ! s’i tròba l’etimologia dels noms e quitament, quand ne vira, de provèrbis tocant a l’aucèl presentat. Las fotografias son totas remirablas e son de l’autor. Coma qué, en mai d’èsser un famós ornitològ Joan-Loís Segondy es tanben un fotograf de tria. A véser totas aquelas fòtos òm imagina lo temps passat dins la natura e la paciéncia que deguèt aver l’autor. Un còp mai, se tracha aicí d’una òbra colossala segurament menada a bon pro aprèp fòrças annadas de trabalh. Lo rendut es de tria.
Per vos metre saliva en boca vau prene a l’asard una ficha. Anèm, perqué pas la del moisset mostachut ? De notar en primièr que dins lo libre de Joan-Loís Segondy se tròban pas mens de cinc fichas de moisset : lo sarruguet (Falco naumanni), lo pichon moisset (Falco colombarius), lo moisset caçagrilh (Falco vespertinus), lo moisset pelegrin (Falco peregrinus) e, plan solide lo moisset mostachut (Falco subbuteo). Per cada aucèl se tròba son nom dins de lengas estrangièras. Per exemple aquel moisset mostachut se ditz en anglés hobby, en italian lodolaio, en francés faucon hobereau, en espanhòl alcotán e en catalan falcó mostaxut. De mercés a n’aquela ficha sabèm qu’es de l’òrdre dels falconifòrmes e de la familha dels falconidats. Seguís una longa descripcion de la bèstia : « Pichòt rapaç, grand de 28 cm a 35 cm per una envergadura de 70 cm a 84 cm. L’aucèl ten un bèc recorbat tre sa basa, la coa es brèva e las alas longas e estrechas en forma de volam, aital ten un pauc la siloeta d’un faucilh (Apus apus).
Lo dessús, las alas e la coa son de color gris de lausa. Lo dessús del cap e l’entorn dels uèlhs son brun-negràs. Ten una mena de mostacha negra que contrasta amb las gautas e la garganta blancassa. Lo dejós es blanc o brun clar raiat de negre o de brun escur. La feme e lo mascle se semblan fòrça mas la feme es un pauc mai grandeta.
Aquel rapaç se ten sovent a l’aurièra dels bòsques, li agrada las zònas umidas, trèva los espacis dobèrts, los ermasses e las culturas. Es un grand caçaire de domaisèlas, amai que las engolís en plen vòl. Caça tanben los aucelons : estornèls, arondas, faucilhs, lausetas (d’aquí son nom italian lodolaio que significa manjaire de lausetas). Buffon ditz que seguís lo caçaire e son chin e que se lo caçaire manca la lauseta, el la manca pas !
Nisa dins un nis de gralha o d’agaça. Aucèl migrator se va l’ivèrn en Africa del Sud per nos tornar en abril-mai ».
Aquel obratge de Joan-Loís Segondy es un trabalh de vulgarizacion coma n’avèm besonh per viure en occitan lo cadajorn. Çò d’apreciable es la qualitat extraordinària de l’edicion d’aquel obratge de gaireben 600 paginas. La mesa en pagina de tras qu’airejada e pedagogica. Es d’una lectura aisida e agradiva. La cobèrta es cartonada, çò que fa d’aquel libre un objècte de qualitat que pòt èsser un present a ofrir als amics. D’aquò cal mercejar « E…rau » que son las edicions de la seccion d’Erau de l’Institut d’Estudis Occitans.
Los qu’aiman la natura e que vòlon enriquesir lor vocabulari occitan dels noms d’aucèls, se devon getar sus aquel volum coma d’abramats.
Pèire Rabasse
« D’aucèls e d’òmes » de Joan-Loís Segondy. Edicions « E… rau ». Colleccion « Natura ». Despaus legal : junh de 2023. 590 paginas.
/image%2F0568858%2F20250909%2Fob_e6f383_d-auce-ls-e-d-o-mes-copie.png)
Joan-Loís Segondy