« L’estiu coma un ocean » de Miquèl Fraisse

Estimats legeires d’aqueste blòg del Lugarn,

            D’uèi comença la Nòva Estivada de Sebazac en Roergue. Los poders politics a totes los nivèls e en primièr la municipalitat de Rodés ont se debanava anteriorament, en ensajat de nos confiscar nòstre festenal annadièr. Totes aqueles poders politics tròban totjorn d’argent per la cultura francesa en Occitània, mas paradoxalament jamai per la cultura occitana en Occitània. Es pas un azard. De la part de las collectivitats municipalas, departamentalas e regionalas aquò es la demostracion de l’alienacion nacionala de lors bailes. Per far doblidar lor occitanitat e la renegar, lo personal politic occitan ensaja de paréisser mai francés que los Franceses. Es un esquèma psiquic plan estudiat e documentat. N’avèm l’exemple amb lo pietadós conse de Rodés que faguèt tot per nos privar de l’Estivada (fins a nos panar lo quiti nom de la manifèstacion).

            Mas aquò èra sens comptar sus la capacitat de resiliéncia (lo mot es de mòda) dels occitanistas que sèm. Malgrat lo pauc de mejans que nos son autrejats, de mercé a nòstra volontat e determinacion de trabalhar benevòlament, la Nòva Estivada a capitat de tornar nàisser l’an passat e contunha ongan coma contunharà dins l’avenidor ; ne sèm solides.  

Lo Partit de la Nacion Occitana aprofècha l’escasença per mercejar totes los militants e militantas que cada an se mobilisan a Sebazac per far viure la cultura e l’identitat occitanas. Lo PNO a engatjat sos militants a sosténer individualament aquela manifestacion culturala qu’es lo rendètz-vos annadièr de tota l’Occitània.

            Ongan un banquet serà tengut per Lo Lugarn. S’i poirà trobar d’exemplars de la revista papièr eponima ; malurosament ara per ara la sola revista occitana politicament engatjada. Los festivalièrs s’i poiràn venir entresenhar sus las condicions de l’abonament e se documentar.

            Enfin, per marcar un tal eveniment e per demorar dins lo domèni del cultural (que per nosaus va cotria amb lo politic) vos propausam, estimats legeires del Lugarn, pendent aqueles tres jorns de festenal una presentacion quotidiana d’obratges occitans. Es nòstre collaborator e critic literari Pèire Rabasse, qu’amb lo vam que li coneissèm, s’es encargat de vos presentar aquela produccion.

            Bona lectura a totas e a totes, mas subretot, bon festenal !

                                                            Lo comitat de redaccion del Lugarn

            La suspresa granda de la darrièra plega « Atots » de l’Institut d’Estudis Occitans es que clau un roman novèl de Miquèl Fraisse. Los qu’an legit « Los Beatles de Sant Çubran », solide qu’an degut se getar sus aquel volum coma d’abramats.

            Miquèl Fraisse es un observator e un transcriptor de la vida coma se debana, o se poiriá debanar. Valent a dire que dins aquesta ficcion coma dins sas autras, totes los possibles son possibles, emai los pus,improbables. L’autor agacha mascanhar la societat umana a l’encòp coma un sociològ, mas, mai que tot, coma un literator. Çò que probablament l’interessa mai son los comportaments psicologics dels uns e dels autres. D’aquò se’n amusa e no’n amusa. O fa amb una inagotabla e regaudissenta golardisa. Es a n’aquò que se pagèla l’engèni d’un autor e Miquèl Fraisse ne manca pas. Aquò o sabèm plan pro dempuèi son famós primièr roman publicat en occitan. Amb aqueste, faguèt una dintrada tronanta dins lo monde de la literatura occitana.

            Justament, a prepaus de literatura occitana dirèm pas jamai pro cossí aquesta es capabla de nos porgir encara e totjorn un fum de suspresas. Demest aquestas, l’aparicion subta d’aquel autor tolosan qu’arriba a pic per li balhar un pauc de sang nòva a un moment que n’aviá plan besonh. Tota literatura a besonh de se renovelar e la nòstra fa pas excepcion. Se, al nivèl de la poesia, avèm en çò nòstre qualques autors joves, per çò qu’es del roman començavem de mancar de carburant. Urosament Miquèl Fraisse arribèt per balhar una sanitosa butada a l’ensemble. Coma diriá la vesina Alina : « Aquela venguda es planvenguda ». Estimula, ne soi solide, çò ja existissent. Mas va tanben, probablament, suscitar qualques vocacions novèlas dins las annadas a venir. Atal la ròda de la literatura occitana, aprèp mai d’un millenari d’existéncia va contunhar de virar e de virar dins lo bon sens, valent a dire prene la direccion d’asuèlhs encantadors. Avèm pas acabat de nos regalar de legir en occitan.

            Per ne tornar condreitament a Miquèl Fraisse, cadun de sos obratges fins ara publicats son diferents. Amb « Fervor viuleta » (escrich e publicat en francés) se trachava mai que mai de quicòm pauc o pro biografic, emai se saurem pas jamai fins a quin punt. Amb « Los Beatles de Sant Çubran » èran figas d’una autra desca. Se trachava d’una odissèa descabestrada en Euròpa temptada per un grope de jovents emportats pel vent grand de l’aventura. Aquò amb totes los imprevists que, per definicion, se pòdon rescontrar.

            Amb « L’estiu coma un ocean », Miquèl Fraisse nos fa viure d’instantanèus de vida d’un jovent que, fin finala, sap pas ont anar penjar son lum. Alavetz, lo passeja un pauc de pertot amb una malancònia a far se plorar un cròcamòrts. Justament, camin fasent e per se ganhar las trempas, l’eròi passèt un temps que faguèt aquel singular mestièr. Aquò balha de paginas famosas, cargadas d’umor negre. L’umor distanciat es la marca de fabrica de l’escritura de l’autor tolosan.

            Son raconte se debana a un ritme tras que sostengut. Mas çò de mai requist dins l’òbra de Miquèl Fraisse aquò’s l’aisidença amb la quala raja son escritura. A lo legir, avèm lo sentiment qu’escriu coma polsa. Es aquò que fa la dinamica d’una escritura. Aicí pas de jasilhas dins la dolor. Tot raja linde coma las aigas d’un gaudre. Es un plaser bèl de seguir dins aqueste roman las peregrinacions de l’eròi. Un gusàs que trigòssa sa carcassa als quatre vents de l’incertitud. Un qu’a la bolegueta e que va ont l’azard lo pòrta sens poder mestrejar ni sos passes, nimai sas envejas. Un eròi que se sap far simpatic a lo seguir dins sas curiosas rebaladas.

            Las Letras occitanas an tant mai l’astre d’aver un Miquèl Fraisse dins lor cortal qu’aqueste, non solament es imaginatiu e ingeniós, mas es tanben productiu. D’efièch, me soi daissat dire qu’un roman seu novèl èra dins los tudèls d’IDECO, lo servici editorial de l’Institut d’Estudis Occitans. Encara un eveniment de tria nos espèra e serai pas ieu que me’n vau plànher.

            Amb Miquèl Fraisse cap de sos personatges es ordinari o previsible. A se demandar fins ont va la plondor de son imaginacion. Atal se verifica que l’engèni literari pòrta a far viure milanta vidas a l’encòp e a cargar la codena de mantunes personatges. Dins aquel domèni, la profusion porgida per Miquèl Fraisse espanta lo legeire. Va de longa de suspresa en quasi sideracion emocionala. L’autor, mercé a son sens de l’observacion, a lo biais per transformar sas sentidas en un alestiment literari sens pariu.

            Òc-ben, amb Miquèl Fraisse e d’un biais inesperat, un solelh novèl ven de se levar sus las Letras occitanas que de totjorn sabèt acuelhir qualques luses novèlas. Regaudissem-nos d’aquela astrada. Quand una literatura se pòrta plan, es l’identitat portada per sa lenga que se renfortís. Una rason de mai d’èsser fièrs d’èsser occitans.

               Pèire Rabasse

            « L’estiu coma un ocean » de Miquèl Fraisse. Edicions de l’Institut d’Estudis Occitans. Colleccion « Atots » N° 243. Despaus legal : quatren trimèstre de 2024. 274 paginas.