/image%2F0568858%2F20140111%2Fob_0348f4_logo-pno-jpg){kind=logo}
Artús Conan Doyle, l’escrivan escossés, es certanament l’autor estrangièr lo mai tradusit en occitan, quitament avant quin que siá autor francés. A ma coneissença son primièr obratge publicat en occitan es « Lo canhàs deus Baskervilles / Lo gossas dels Baskervilles » tradusit per Eric Chaplain per çò qu’es de la version gascona e pel meteis Eric Chaplain amb la collaboracion de Sèrgi Viaule tocant la version lengadociana. Seguiguèron las traduccions de Pèire Besiat publicadas per IDECO, lo servici editorial de l’Institut d’Estudis Occitans : « Lo monde perdut » en 2017 ; « Escandals e mistèris » e « Gentlemen e Aventuras » en 2018. Alavetz, lo que desira descobrir l’òbra del metge-escrivan escossés en lenga nòstra a de qué far. Aquelas « Memòrias de Sherlock Holmes » son lo cinquen obratge publicat e quicòm me mormolheja a l’aurelha qu’es pas lo darrièr.
Vau pas un còp mai dire aicí tot çò que devèm a Pèire Besiat en matièra de traduccions. Agèri l’escasença d’o dire e d’o escriure mantuns còps dins mas cronicas. Pasmens, pòdi pas passar lis sus la qualitat de son trabalh e mai que mai sus la qualitat de sa lenga al nivèl de la sintaxi, plan solide, mas tanben de las expressions idiomaticas emplegadas. Legir Artús Conan Doyle en occitan es ja un plaser, lo legir un còp passat al sedaç de Pèire Besiat es un indicible regal. Aquò se ditz pas pro, mas sèm la primièra generacion occitana a aver a posita una bona part de la literatura mondiala en lenga nòstra. Nos cal contunhar de trabalhar sus aquel talhièr per daissar a las generacions futuras un tresaur literari estrangièr de mai en mai divèrs e espés.
Dins aquel recuèlh de XII novèlas (lo nombre que simbolisa l’armonia), per caduna, l’autor procedís coma o fa de costuma. Valent a dire que lo detectiu Sherlock Holmes fa son trabalh d’enquistaire, mentre que son amic lo Dr Watson l’obsèrva de coa d’uèlh pel compte del lector. L’especificitat de l’òbra d’Artús Conan Doyle es qu’es pas lo narrator que fa lo raconte, mas lo fa far per un autre personatge, testimòni directe de l’accion. Un personatge creat per aquela foncion. Aquò’s aquò la marca de fabrica d’Artús Conan Doyle.
Un còp mai dins aquelas novèlas, l’autor explòra lo costat negre de l’anma umana. Sas istòrias son negras que negras. Se tròba gaire de luminosetat dins los quitis paisatges descriches. En çò d’Artús Conan Doyle los cèls son totjorn basses e las nivòls cargadas de malastres de tota mena. Amb el se pòt, efectivament, parlar de romans negres e de literatura negra.
Alavetz, vos estonarai pas se vos disi que dins aquelas novèlas se cal esperar a tot e pas totjorn al melhor. Auriái quitament tendéncia a constatar que se cal esperar al pièger. Ne poiriá èsser gaire autrament quand Artús Conan Doyle fa córrer lo detectiu Sherlock Holmes darrèr los malfasents e autres bandits del diable. Ne vòli per pròva aquela brava femna que jamai, o pauc se’n manca, sortís pas del seu ostal, mas qu’un jorn recèu per Las Pòstas una bóstia que conten doas aurelhas umanas. Mas mèfi ! se tracha pas d’un parelh. Son plan doas aurelhas de doas personas diferentas. E sabètz qué ? n’i a una de femna e l’autre d’òme. Tan val dire qu’aquò fa mai de grana a mòlre per Sherlock Holmes. Mas el a pas son pariu per desboscar los criminals mai perverses del monde. Cèrtas, a còps, li cal de temps per far abotir son enquista, mas rai lo temps ! Lo tot es d’arribar a cima de l’enigma. E d’aqueste costat degun passa pas entre las malhas de Sherlock Homes.
Aqueles tèxts d’Artús Conan Doyle son plan diferents de los que fins ara se podián legir en occitan. Aqueles son pas vertadièrament d’enquistas menadas d’un biais classic. Son puslèu d’elucidacions de qualques mistèris. Tanlèu que se passa quicòm d’esquerrièr e de misteriós, las gents venon trobar lo detectiu per li demandar d’esclarir lor afar, s’aquò possible. Alavetz, cada pèça d’aqueste recuèlh es una analisi de la societat al moment dels faches descriches. La literatura essent per l’autor pas qu’un mèdia, un mejan d’observacion. Atal lo binòme Watson-Holmes es entindat dins un fum de faches divèrses mai o mens sornaruts. Desembolhar la madaissa es lor afar e plan solide se’n tiran plan.
Ça que la, coma per totes sos obratges, l’autor britanic emplega sovent la circonvolucion. S’agrada en bestorns mai o mens longs, çò qu’a còps manca pas de subrecargar la narracion. Las personalitats son descrichas fisicament, plan solide, mas tanben nos i balha lor perfil psicologic. Aquestes, qualques còps prigondament estudiats per las necessitats de l’òbra ficcionala. Quand ne vira, la resulta pòt paréisser estranha al legeire, mas correspond a plec a l’estil British de l’epòca.
Justament, aqueste meteis legeire aurà la suspresa, a còps, de trobar coma dins d’unas reclamas « doas novèlas dins una ». Valent a dire que, presentament, doas novèlas se pòdon imbricar. Aquò arriba quand un personatge se met a contar un episòdi long de sa vida anteriora. Aquel desvolopament narratiu pòt anar fins a constituir gaireben una novèla a n’ela sola.
Fin finala, lo libre tot, vira a l’entorn dels dos personatges que son Sherlock Holmes e son amic lo doctor Watson. Coma lo títol del recuèlh o anóncia tan plan, avèm aquí las memòrias de Sherlock Holmes contadas al doctor Watson. Atal assistissem en dirècte a la construccion del mitic personatge del detectiu. La causa se fa pas sens longors e, quand ne vira, lo legeire se demanda se se va pas alassar de trevar de longa un monde cargat d’ombras e d’escurinas.
Pèire Rabasse
« Las memòrias de Sherlock Holmes » d’Artús Conan Doyle. Traduccion de Pèire Besiat. Edicions dels Regionalismes. Acabat d’imprimir en junh de 2024. 190 paginas.
/image%2F0568858%2F20241218%2Fob_7fa7c6_memo-rias-de-sherlock-holmes.png)
Artús Conan Doyle