« La venjança de N’Isarn Cassanha » de Sèrgi Viaule

            Estimats e fidèles legeires d’aqueste sitenet del Lugarn, me maini subran que fins ara vos ai pauc parlat de l’òbra literària de Sèrgi Viaule, nòstre collaborator regular. Per çò qu’en defòra de sas cronicas de « Tribuna liura » dins aqueste quiti blòg e de son militantisme al servici de la nacion occitana, l’òme es tanben, quand li demòra un pauc de temps, escrivan.

            Fa ara un desenat o un quinzenat d’annadas que publiquèt un roman famós amb lo títol de « La venjança de N’Isarn Cassanha ». Aquel obratge foguèt publicat per las Edicions dels Regionalismes qu’es un de sos editors amb l’Institut d’Estudis Occitans. Soi malcorat de me mainar que fins ara, en defòra « Dins las pesadas d’En Stevenson » que vos presentèri lo 15 de febrièr de 2020, vos ai gaire parlat de l’òbra de nòstre amic. D’uèi ai decidit de comolar la manca en vos prepausant de fulhetar amb ieu son roman « La venjança de N’Isarn Cassanha ». Lo fach d’o far amb un pauc de retard gasta pas res que l’òbra aquesta es intemporala. Coma se ditz ; a pas pres una rufa e sosteni l’escomesa qu’a travèrs los sègles ne prendrà pas cap.

            Es un roman que se n’es pas pro parlat dins los mitans nacionalistas occitans. Se disi aquò aquò es per çò que se tracha d’un roman que qualificarai « d’eroïc occitan ». A travèrs la ficcion sembla que l’autor aja volgut balhar als Occitans un eròi que resistiguèt a l’envasiment francimand del sègle XIIIen. Vertat es que dins la literatura occitana modèrna clar que son los escrivans qu’an escrich sus la guèrra d’annexion. Una guèrra que los que son del costat del margue nomenan la crosada contra los Albigeses. Cal ben reconéisser que los eveniments son pas estats a nòstre avantatge vist que perdèrem la guèrra e que ne pagam encara las consequéncias al sègle XXIen.

            Mas l’Istòria es una causa (avèm d’egrègis istorians aquò rai !) e la literatura n’es una autra. Es un espaci de libertat ont gaireben tot es permés, la pròva n’es que se pòt far d’ucronias s’aquò escai. Dins aquel obratge de Sèrgi Viaule es pas question d’ucronia vist qu’ensaja pas de desvirar la realitat istorica. Simplament al dintre dels eveniments istorics que faguèron l’Istòria, inserís lo raconte d’unes faches fictius. Jòga sus las nombrosas possibilitats imaginativas que li daissa l’Istòria amb una granda « I ». Per plan dire l’imaginacion d’un creator, quin que foguèsse, es sens termièras.

            Alavetz, Sèrgi Viaule a imaginat un acte eroïc mentre qu’a la prima de 1211 se debanava lo sètge de La Vaur pendent la guèrra d’annexion. Es una pichona istòria fictiva que dintra dins la granda. Se tracha la d’un jove qu’es embarrat dins un monestièr de La Vaur per far sos estudis. Ne’n sortís a dètz-e-uèit ans per anar trabalhar coma escriba e notari a La Toelhas. Es destinat a prene la relèva de son paire, el tanben notari del vescomte de Lautrec que possedís la castelaniá de Las Toelhas. Alavetz torna en çò seu e tomba amorós d’una paisana que demòra dins un masatge del fèu. Las causas se serián pogudas debanar dins un monde de jòi e de jovent s’èra pas estat que los Francimands èran a metre lo país a fuòc e a sang. Los camins èran enverinats per de bandas de sodards de tresena man. De rapinaires seguissián l’armada francimanda : « Dins lo país lo monde los apelavan « los pesolhs de Montfòrt ». Quand n’avián pas pro de curar las pòchas dels cadavres sus lo camp batalhièr, tanplan s’anavan atacar a una bòria sens defensa ». Per noirir l’armada de Simon de Montfòrt qu’assetjava La Vaur, d’unas bandas de sos ribauds anavan panar tot çò que trobavan dins l’encontrada. Mas pas sonque ! Daissavan pas res de viu darrèr eles. Tuavan totes los estatjants que se trobavan sus lor camin. Atal la mistòia de l’eròi del roman foguèt chaplada amb tota sa familha. Lor ostal foguèt cremat coma los de lors vesins.

            Alavetz, comença la venjança de n’Isarn Cassanha. Nimai per èsser pas qu’un simple escriba e copiaire, se va transformar en un soldat que va combatre l’ocupant francés. Daissarà la poesia per las armas. Serà menimós, fred e sens pietat per los enemics d’Occitània. Vos vau pas contar pel menut lo roman, mas dels assassins de sa promesa pas cap tornarà pas viu jos las emparas de La Vaur.

            Aquel libre es regde plan escrich. Sèrgi Viaule possedís una lenga literària rara. Lo coneissèm mai que mai per sos racontes d’escorregudas e de viatges, mas tornem o dire fa una lenga literariá de tria qu’es un plaser requist de la legir. Sa sintaxi es la de qualqu’un que fa una lenga naturala. Pel vocabulari se compren que trabalhèt l’occitan medieval que sabèt adaptar a lo d’auèi. Avèm aquí un roman qu’agradarà a totes los amators de literatura, e mai que mai a los que presan las epopèas eroïcas.

               Pèire Rabasse

            « La venjança de N’Isarn Cassanha » de Sèrgi Viaule. Edicions dels Regionalismes. Darrièr tiratge març de 2016. 165 paginas.

https://www.espaci-occitan.com/botiga/fr/litterature/745-la-venjanca-de-n-isarn-cassanha-notari-e-faidit-sergi-viaule-9782824000237.html