Joan-Francés Mariòt, poèta roergat

            Es una evidéncia, i a tantas menas de poesias coma i a de poètas. En defòra dels genres metrics plan calibrats, e quitament per aqueles, i a mai d’un biais d’enfaciar e d’alestir las armonicas dels mots. I a tanben, e aquò es important, lo biais d’interpretar la poesia e subretot lo biais de la debitar. A n’aquel prepaus, a fòrça de trevar lo monde de la poesia, me soi mainat que i a de poesias que se prestan mai a la lectura dins l’intimitat de l’entre se, e d’autras que se prèstan a la declamacion en public.

            Se vos parli d’aquò uèi es per çò que veni de legir lo recuèlh « Rajar de contunh » del fabulós poèta qu'es Joan-Francés Mariòt. Un obratge editat en 2010 a las edicions Letras d’Òc. Aquel poèta roergat, agèri mai d’un còp l’escasença de l’ausir declamar sas poesias en public. A cada còp es estat un encantament total. D’efièch, sos tèxtes, almens d’unes d’eles, son estat escrichs per èsser dichs de nauta votz e sus un rirme pròpri a cada pèça. I a, d’evidéncia, completa endevenéncia entre los mots e la tonalitat que lor balha Joan-Francés Mariòt. La poesia es mai que tot -mas pas solament- un ritme. I a pas que d’escotar lo poèta del « Rajar de contunh » per se n’assolidar. Se son rajal es de contunh, es tanben e subretot ressautant e pontuat a plec. Son debit es pivelant e son ritme embelinaire.

            Plan solide n’ausiguèri d’autres poètas dire lors òbras, mas jamai amb lo vam de Joan-Francés Mariòt. Probablament per çò que lors poesias son pas estadas soscadas per èsser recitadas sus l’empont. Teni Joan-Francés Mariòt per un poèta a despart dins lo cortal de la poesia occitana actuala. Alavetz, pòdi pas far autrament que de far lo parallèl amb Jansemin que practicament passèt sa vida de recitals en recitals. Me ven que se i aviá mai de recitals de poesias, auriam segurament mai de poètas creators de pèças per èsser dichas. M’es idèa que la poesia en particular manca d’emponts e de festenals. Las associacions culturalas i deurián pensar. Organizar de concors de creacions es plan, engimbrar de recitals seriá melhor.

            Generalament los poèmas de Joan-Francés Mariòt son de pèças longas que jògan sus las còrdas sensiblas de l'expressivitat mentala e verbala. Sos poèmas son coma d’èrsas que fan a monta-davala dins l’entendament sensible d’una umanitat que nauleja de longa entre sòmis complits e sòmis caminants. Amb aquel recuèlh, Joan-Francés Mariòt nos entraïna en levitacion entre de mondes qualques còps foscs e d’autres mai enlusits. Sas ondulacions poeticas son sa marca d’expression. Nos fa passar per de temporadas desparièras d’emocions divèrsas. Per tirar tota la sabor de la poesia de Joan-Francés Mariòt se cal daissar emportar per lo flume grand de sos mots que qualques còps susprenon per lor improbabilitat emmascaira. Lo pus grand profit que se pòsca tirar de sa poesia es de s’abandonar al fial de sas expressions embelinairas.

            Atal quand nos parla de Tolosa, nos escalcís mai que tot los mistèris d’una vila que viu del rescontre original e unenc entre Lengadòc e Gasconha. Es una ciutat al caireforc de totes estrambòrds umans e artistics. Es almens atal que la descobrissèm jos la pluma sensibla de Joan-Francés Mariòt, lo poèta del jorn coma lo de la nuèit, del solelh coma de la luna. Es de longa a pescar las estèlas de la tèrra e del cèl. Amb Joan-Francés Mariòt sèm de longa en viatge dins un imaginari ric e gaujós coma lo de la beutat que s’amaga darrèr cada estona del temps e de l’engenh. L’autor nos empòrta, emai nos propulsa, dins d’espacis temps e d’espacis verbals esquiçats a plaser. Lo tot èssent de crear los estetismes indispensables a l’emocion. Aquò’s aquò l’alquimia poetica tan plan mestrejada per Joan-Francés Mariòt.

            Un còp fa pas costuma, mas me pòdi pas empachar d’aver relevat dins lo tèxte lo mot « guet-apens » que, coma cadun sap, existís pas en lenga nòstra. Es un mot francés qu’en occitan se pòt tradusir per « emboscada ». Alavetz, coma la traduccion francesa se tròba cara e cara amb lo censat original occitan e que, fraita d’autra precision, devèm comprene qu’es de l’autor, soi ben obligat de me pausar un còp mai la question : L’òbra es estada escricha dins quina lenga ? Qu’òm o vòlga o pas, la question se pausa a cada còp qu’un libre bilingüe es publicat quand la traduccion francesa es deguda a l’autor. Fa qualques decennias d’aquò un corrector m’afortiguèt qu’un autor (ara malurosament desfuntat) quand ne virava escriviá en francés puèi revirava en occitan, çò que l’empachava pas de vendre sa mèrça per d’occitan. I aviá plan solide engana. Es la rason per la quala crompi pas jamai de libre bilingüe. Faguèri una excepcion aprèp aver assistit a un recital de Joan-Francés Mariòt. Mas o regreti qu’amb aquesta practica desastrosa de publicar lors òbras en doas versions, los escrivans se decredibilizan, e pièger encara ! minorisan encara mai l’occitan, ja milanta còps victima del francés. Un còp mai reclami de la part dels autors e dels editors un pauc mai de respècte e de dignitat per la lenga nòstra.

            Pèire Rabasse

            « Rajar de contunh » de Joan-Francés Mariòt. Edicions Letras d’Òc. Despaus legal : setembre de 2010. 135 paginas.

https://www.letrasdoc.org/fr/catalogue/coulee-continue/