Lo combat entre Occitania e Occitània s’arrestariá fauta de combatents ?

Mèfi al suicidi collectiu

            N’i a que parlan amb o sens accent e d’autres qu’escrivon amb o sens accent. Per çò que, coma cadun cap, i a accent e accent. I a d’en primièr la particularitat de prononciacion al dintre d’una lenga donada qu’es un accent, a condicion tornem o dire qu’aquela diccion particulara se faga plan dins l’encastre de la lenga dicha. Se se tracha d’una prononciacion particulara d’una lenga per un locutor natural d’una autra lenga, alara se tracha pas mai d’un accent, mas plan d’un substrat lingüistic. Per balhar qualques exemples, un berrichon quand parla francés, parla amb un accent. Mas quand un gascon parla francés parla amb son substrat lingüistic. Valent a dire que, segon çò qu’ai aprés de mas lecturas, son sistèma labial es estat format per parlar sa lenga mairala e patís a prononciar la fonologia pròpria a la lenga estrangièra qu’ensaja de parlar. Es lo cas dels angleses quand parlan francés. Parlan pas amb un accent, mas amb lor substrat. Bon… soi pas aquí per far un cors de fonologia que ne soi incapable. Simplament teniái a remembrar las basas dins lo domèni.

            Puèi i a l’accent diacritic. Aqueste es un element grafic ajustat a una letra de l’alfabet per generalament marcar la tonica dins la prononciacion d’un mot. Es sovent lo cas dins l’escritura de la lenga nòstra. A ! Los accents !!! Aprèp cinquanta ans d’occitanisme me disi que sens los accents diacritics seriái pas lo meteis òme. Imaginatz un bocin… e començam per la debuta.

            A la debuta demoravi al campèstre. Dins la bòria d’a costat se venon installar los Feltrini, una familha d’italians. En çò meu e dins lo vesinatge se parlava pas qu’occitan. D’alhors pels valents Feltrini la primièra lenga estrangièra qu’aprenguèron a parlar foguèt l’occitan. Lors mainatges aprenguèron suls meteisses bancs que ieu lo francés e lo portèron a lors parents. Ieu agèri pas a portar lo francés a mos parents que los pauròts èran estat victimas abans ieu de la politica assimilacionista francimanda.

            Alavetz, dins la familha disián que los Feltrini venián d’Italia. Es pas que pus tard quand aderiguèri a l’Institut d’Estudis Occitans, mas gaire pus tard que me marquèri d’ora a l’I.E.O., qu’aquel monde, en m’ausissent parlar levèron lors braces al cèl e me diguèron : « Malurós, escaraunhas la lenga, te cal dire « Itàlia » amb un accent tonic non pas sus la penultima sillaba, mas sus l’antepenultima. Per çò qu’es del mot d’Occitania, aviá pas d’idèa preconcebuda que lo mot s’emplegava pas en familha. Soi sortit d’una familha d’« Occitans sens o saber », segon lo famós títol de l’ensag de Maria-Clara Viguièr paregut a las edicions Vent Terral en 1979, e doncas èri verge de tota prononciacion. Segur que naturalament me metèri a prononciar Occitania coma prononciavi Italia. Mas aquí, tornamai, me foguèt conselhat de prononciar segon las normas de l’institut.

            Coma èri novelari e qu’aviái sensat afar a de monde saberuts, de monde que segon çò que disiá lo Paure Padena « Son pas de colhas, la pròva es que faguèron las escòlas e que quitament lor balhèron de diplòmas », alavetz me pleguèri a lors recomandacions. Ieu soi pas ges caput per dos sòuses, d'autant mai qu'un accent de mai aicí e alai, me costava pas gaire.

Mentretant, tre la debuta de mon militantisme comprenguèri que la prioritat èra pas tant l’abilhatge lingüistic que la salvagarda de la lenga ; la prioritat èra pas tant una question lingüistica qu’una question sociolingüistica. Alavetz, me roncèri dins l’accion politica e sociolingüistica. Tre la debuta daissèri los lingüistas s’estripar a bèl èime per qualques questions d’accents. Comprenguèri lèu que la question seriá insolubla per plan temps e que me demorava de m’adaptar a n’aquesta situacion per poder contunhar a trabalhar al servici de la patria. Solide qu’es pas agradiu d’aver a cada moment de la jornada a causir d’escriure lo nom de son país d’un biais o d’un autre. Uroses son los qu’an pas qu’un biais per escriure lo nom de lor nacion. Es probablament en causa d’un marrit carmà que soi nascut occitan.

            Soi pas lingüista e Dieu me’n garde ! Mas los dos biaisses d’escriure son tan legitims l’un que l’autre. Occitania per çò que se pronóncia atal dins mantunes dialèctes, e Occitània per çò que los lingüistas de l’I.E.O. un moment donat an condreitament volgut balhar una ortografia definitiva al mot e an causit d’alinhar aquela ortografa sus Aquitània. Me vesi pas prononciar Aquitania que fa bravament mai pesuc qu’Aquitània. Mas pesuc per pesuc se pòt tanben dire la meteissa causa per Occitània e Occitania. Çò que demòstra un còp de mai que la complexitat del problèma es pas lingüistica, mas psicologica. Problematica que me caldrà ben trencar un jorn de mon sicap vist que pòdi pas e que degun pòt pas comptar suls lingüistas. Caldrà ben un jorn capitar a una normativitat de la lenga. Los lingüistas deurián encapar que lo pòble e los escrivans amb pas besonh d’eles per avançar s’o decidisson atal.

            Ara per ara ai lo cuol entre doas cadièras. Soi sòci de l’Institut d’Estudis Occitans (Occitània) dempuèi cinquanta ans e soi fièr de n’èsser, mas soi tanben administrator del Collègi d’Occitania (Occitania) qu’ensenha las preconizacions de l’Academia occitana (Occitania). Academia de la quala soi pas sòci. Soi plan embestiat que vesi pas quina de las doas institucions seriá prèsta a far de concessions per trobar una solucion Me demandi se, finalament, serà pas l’imperialisme francés que trencarà lo problèma. Se serà pas el qu’aurà malurosament lo darrièr mot. D’efièch, quand vesi l’edat dels sòcis de l’Academia occitana e de l’Institut d’Estudis Occitans, se poirà plan qu’aquelas associacions se pòscan pas renovelar e que deman i aja pas mai d’Occitania que d’Occitània. Alavetz, lo combat entre Occitania e Occitània s’arrestariá fauta de combatents ? En esperant aqueste funèste desnosador, quin temps e quina energia de perdut ! Es sus la ribas Sèina que devon èsser contents !

            Alavetz, pel moment e dins un ecumenisme militant plan sentit soi condemnat a escriure Occitania e Occitània segon a qual escrivi. Sabi pas se vau suportar aquò plan temps. Benlèu qu’un jorn serai constrench a trencar, mas aquò voldrà dire que me vau copar d’una part de l’occitanisme. Pel moment, en tant que militant nacionalista m’i refusi. Mas quant de temps encara aquela situacion, -non pas del ni-ni mas del òc-òc-, la vau poder téner ?

            Los lingüistas occitans se mainan pas que la lenga es agarrida e condemnada à mòrt ? Qu’es ja socialament mòrta ? An pas enveja de la salvar ? Preferisson demorar dins lors crispacions intellectualas per èsser a n’aquel punt incapables de véser que lo cèl lor es ja tombat sul cap ? An quitament pas lo reflèxe de subrevida ? Son partidaris del suicidi collectiu ? An pas l’intelligéncia de la dignitat ? Lor ego es pus important que lor quiti objècte d’estudi ? Lor es egal de dissecar un cadavre tant qu’an l’illusion d’aver rason ? Los unes preferisson una Occitania mòrta puslèu qu’una Occitània amb accent mentre que los autres preferisson una Occitània mòrta puslèu qu’una Occitania sens accent ? Son davalats dins la carrièra per ausir quantes de locutors demòran ? Lor arriba de sortir de lor sened, de lor capèla ? Se mainan pas que totas lors polemicas son segondàrias per dire pas completament bufècas ? E se la lenga èra mai qu’un objècte de disputa per èsser lo sòcle de la nacion, lo ligam fondamental de la nacion ? Son totas aquelas questions que lor pausi frairalament.

              Sèrgi Viaule