Overblog
Editer l'article Suivre ce blog Administration + Créer mon blog

Lo berret occitan que d’unes voldrián basc

            Renat Cuzac (1901-1977) es nascut a Marpas dins las Landas. Es estat professor d’istòria especializat dins lo Bas-Ador e las Landas. Escriguèt mantunes obratges tocant a n’aquestes dos parçans. Baïona balhèt son nom a una de sas carrièras mentre qu’Anglet, mai generosa, li balhèt una avenguda. A ma coneissença cap de comuna landesa li rendèt pas omenatge, aquò confirma plan, un còp de mai, que degun es pas profèta dins son país.

            Alara que pensavi saber un fum de causas sul berret bearnés, a la lectura d’aqueste obratge ne descobrissi maitas e pas de las mendres. Per exemple, tre la debuta apreni que lo berret es mai que mai fabricat amb de lana de Masamet. Un quicòm que per ieu, Lengadocian de naissença, m’emplena de gaug e de fiertat. Solide qu’a la debuta quand los berrets se fasián artesanalament, la produccion locala de lana de feda deviá bastar. Mas amb l’industrializacion, los Bearneses agèron a far venir de lana en granda quantitat e, alavetz, per se fornir se virèron de cap a Masamet, al pè de Montanha Negra. Cal dire que la vila foguèt bravament de temps la capitala mondiala del deslanatge industrial. Aquela contribucion primordiala lengadociana a la fabricacion del berret gascon me fa venir aquel cubricap encara mai simpatic, emai se simpatic lo m’es totjorn estat.

            Causa plan mens regaudissenta del punt de vista social es que s’apren dins aquel libre que las obrièras que trabalhavan dins las fabricas de Nai èran pagadas a la pèça. Tant val dire que, se per una rason o per una autra, lor maquina se destrantalhava, lor salari demesissiá d’aitant. Amb aquel sistèma, los patrons prenián pas la mendre risca. Tot auvari dins la fabricacion tombava sus l’esquina de las pauras obrièras. Çò de regretable es qu’a un moment donat l’autor fa referéncia a la grèva crisi sociala de 1937 a Nai, mai sens ne dire mai. Es vertat que la tòca de l’obratge es l’istòria del berret (mai sovent dich basc alara qu’anam véser qu’es occitan) e pas l’istòria de la cauma de las berretàrias de Nai en 1937. Pasmens, un capítol sul sicut seriá estat rendre omenatge a n’aquestas femnas sens las quala lo berret seriá pas çò qu’es. Supausi qu’ara la fabricacion s’es robotizada, emai s’aquò es, es una bona causa. Mai aurem de robòts per trabalhar a nòstra plaça e mai aurem léser per nos cultivar.

            Alavetz, d’ont ven aquel nom de « berret basc » alara que l’istòria demòstra qu’es bearnés ? D’aprèp l’autor aquela denominacion del berret pirenenc ven de… París. Òc-ben, coma los Parisencs mestrejan la comunicacion dins l’Estat francés, son eles que fan la pluèja emai lo bèl temps. Son eles que fan e que desmargan las mòdas. Coma Bearn e País Basc son vesins e que vist de París es malaisit de destriar l’un de l’autre, an arrestat que lo berret èra basc. Vertat qu’es tant utilizat en País Basc qu’en Bearn, es pasmens en Bearn qu’es fabricat. Alavetz, per ieu es totjorn estat lo berret bearnés e o demorarà. Tot comptat e rebatut soi pas obligat de repetir coma un papagai las errors dels arganhòls parisencs. Sèm pro grands per aver l’esperit critic e dire de blanc, çò blanc. Sèm pro aluserpits per nos daissar pas esbleugir per las asenadas parisencas.

            Adoncas, un capítol long es consacrat a l’origina del berret. Plan solide que l’autor torna pujar un fum de pistas e d’ipotèsis. Mas totas las dralhas abotisson al bonet. Totas las civilizacions anticas o mai recentas an portat la boneta de lana. Totas las classas socialas de totas las civilizacions an portat un cubricap de lana brocada. Aquestes bonets avián milantas formas segon las epòcas e segon las encontradas. Atanben es pas la pena, çò me sembla, d’anar cercar lo nas darrèr l’aurelha : lo berret es lo produch de l’evolucion del bonet en Gasconha, mai que mai dins la plana de las Landas, en Bearn e en Bigòrra. Atal lo berret se poiriá definir coma la darrièra evolucion del bonet de Gasconha. Se poiriá tanplan dire que de bonets se’n faguèt pertot dins lo monde ont las gents agèron a se cobrir lo cap ; ont las gents agèron un cap a cobrir. Mas la fantasiá, çò que se pòt tanben apelar la mòda, es pas la meteissa pertot. Non solament es pas la meteissa per cada nacion, mas ni’n pòt aver mantunas al dintre d’una meteissa nacion, çò que sembla lo cas del berret gascon. D’alhors compreni pas que Renat Cuzac, gascon nascut dins las Landas, contunhèsse dins lo quiti títol de son libre de parlar de « berret basc », alara que dins l’obratge desvolopa la tèsi contrariá. D’efièch, segon sas recèrcas, las primièras fabricas son plan bearnesas. Mas coma aquel cobricap es tan plan utilizat pels Gascons que pels Bascs, Renat Cuzac, probablament per macar pas sos vesins talament las sensibilitats son agudas sul sicut, a causit de dire que se trachava d’una còfa « vascona ». Se pòt pas dire que l’òme aja pas agut l’engenh del compromés. Pasmens, a fòrça de compromeses garrèls, las substàncias prigondas de las causas acaban que s’alteran fins a venir completament fadassas. Cadun ne jutjarà a la lectura del libre.

            Ont n’es la mòda e lo mercat del berret en aquesta debuta de sègle XXIen ? Se ne pòdi jutjar per çò que vesi per carrièras, pòdi afortir sens paur de m’enganar que los emberretats se fan cada an mai clars. Son pauc a cha pauc a desaparéisser del paisatge en meteis temps que desapareisson los occitanoparlants. D’efièch, sens aver fach un estudi sociologic sarrat sul sicut, vesi un ligam entre berret e lenga occitana. Qual sap se i auriá pas parentat entre berret gascon e lengas occitana e basca ? Es pas qu’una ipotèsi azardosa que me permeti de formular per balhar a soscar. Çò que sabi de segur es que mon vesin de 75 ans que ven d’acabar per venir calvet, per se gardar dels raumasses, se crompèt darrièrament coma cubricap una casqueta americana. Li’n demandèri la rason. Me respondèt qu’aviá ben cercat per tota la vila a crompar un berret, mas que n’aviá pas trobat enlòc. Fòrça decebut foguèt obligat de se rabatre sus un tròç de marrida casqueta americana flocada de l’escut del Barçà, lo club de fotbòl de Barcelona. Plan solide, quand la crompèt sabiá pas çò que significava aquel flocatge. Vivèm un monde estranh, tras qu’estranh…

            Alavetz, aprèp aquela passejada dins lo domèni del berret occitan amb l’istorian Renat Cuzac ; que me demòra dels escrivans contemporanèus occitans que lo portavan ? Ai ben me tòrcer las mementas e me torna pas que Joan Bodon. Coneguèri pas qu’el d’emberretat, mas solide que deguèt pas èsser lo sol dins l’istòria granda de la literatura nòstra. Actualament, en 2022, ne coneissi pas cap que se passeja amb aquel signe identitari mannat. Se poiriá imaginar un Escocés sens quilt ? Un Palestinian sens quefièr ? Un Afgan sens la causia ? Un Curd sens chaloard ? Cèrtas se poiriá far, mas amb qualques esfòrces. Per contra un Occitan sens berret es vengut moneda correnta. L’americanizacion buta a l’uniformizacion e coma totes los Europèus i copam pas.

               Pèire Rabasse

            « Petite histoire du béret basque » de Renat Cuzac. Edicions dels Regionalismes. Darrièra edicion : genièr de 2016. 100 paginas.

https://editions-des-regionalismes.com/products/arr477-petite-histoire-du-beret-basque

Petite histoire du béret basque de Renat Cuzac

Petite histoire du béret basque de Renat Cuzac

Tag(s) : #Pèire Rabasse, #Tot en Oc
Partager cet article
Repost0
Pour être informé des derniers articles, inscrivez vous :