Overblog
Editer l'article Suivre ce blog Administration + Créer mon blog

Un roman de mors de Manuèl Delbosquet

            Manuèl Delbosquet (1874 – 1909) es estat poèta en occitan e prosator en francés. Foguèt l’amic de Maurici Magre e d’Antonin Perbòsc. Es aqueste darrièr que publicarà en 1924, valent a dire plan aprèp la mòrt del « cantoral de las Landas », « Capbat la Lana », un recuèlh de poesias occitanas.

            La primièra edicion de « L’écarteur / L’escartaire » data de 1902. Malurosament la publicacion que nos propausa las edicions dels Regionalismes comença per un prefaci de Pierre Valdagne qu’èra un dels responsables de las edicions parisencas qu’editèron Manuèl Delbosquet a la debuta del sègle XXen. Aquel tèxte, e s’i caliá esperar de la part d’un parisenc, es plen de condescendéncia per un autor percebut coma « provincial », çò que seriá l’insulta màger per qualqu’un qu’a París a probablament besonh de se far perdonar de s’apelar… Valdanha. Los novèl convertits son totjorn los mai fanatics ! Aquel prefaci es sens cap d’interés e vos aconselhi de passar directament al roman. Avèm pas de temps a pèrdre amb de rasonaments d’una vacuïtat engerdabla. Legir aquel òme seriá li balhar una importància qu’a pas. D’alhors, e es justícia, l’istòria aurà retengut lo nom de l’autor e pas lo del prefacièr d’aquel obratge.

            Aquela òbra romanesca de Manuèl Delbosquet a mai de cent vint ans d’edat. Alavetz, aquò se sentís una mica dins lo biais narratiu emplegat. L’escritura i es plan mens dinamica que las que podèm legir dempuèi la segonda part del sègle passat. Aquò’s pas que la narracion de l’autor siá marrida ; que non pas ! Mas se tracha d’una escritura impressionista coma se’n fasiá sovent a l’epòca. Un biais de descriure la natura que nos ven de mai en mai estrangièr.

            Plan solide la societat descricha es la de l’epòca. Los rapòrts socials escalcits dins aquel roman an pas res a veire amb los que vivèm ara per ara. L’educacion, tot seguissent lo progrés material, a plan cambiat. De fach, aquel roman conta l’istòria pro banala a la fin del sègle XIXen d’un patriarca landés, proprietari d’un vast domèni agricòla qu’es per se morir e la lucha que flamba a l’entorn d’aquel òme pas encara mòrt per s’acaparrar son eretatge. Se tracha pas aicís d’eretatge moral o cultural, mas plan de s’apoderar trivialament de sa fortuna e de sos bens materials. Alavetz, las ambicions, pièger ! La cupitidat dels uns e dels autres s’exprimisson sens vergonha e sens retenguda. Totes los marrits còps son enfaciats per tirar la flaçada del seu costat. Aquel roman carreja una carga emocionala certana e examina la negror d’unas anmas malautas.

            Las mors èran relativament liuras a n’aquela epòca d’abans la primièra guèrra mondiala dins la societat paisana landesa. La sexualitat i èra viscuda coma quicòm de natural e las quitas femnas la tenián pas per tabó. Al contrari, se ne cresèm Manuèl Delbosquet, aprofiechavan de la vida. Pas de pudor ipocrita dins lo monde que l’autor nos descriu e que sembla èsser realament lo qu’existissiá dins aquel parçan de l’extrèma ponent d’Occitània.

            Aquesta òbra, solara que solara, es un drama de l’amor e de la passion per la vida que mena tanplan fins a la mòrt. Los Occitans son d’edonistas que sabon la vida èsser corteta. Plan tròp corta per gausir pas de totes los instants e de totes los plasers que lor son ofèrts. Es probablament aquò que nos vòl escalcir Manuèl Delbosquet dins son roman. Tot i es, l’amor, la gelosiá, l’argent, la mòrt e, plan solide, lo solelh que sens solelh las passions serián pas çò que devon èsser quand son occitanas. Las corsas taurinas son sovent l’encastre e l’escasença d’exacerbacions febrosas que qualques còps s’acaban per de « tripas al solelh », segon una expression grossièra plan coneguda.

            Aqueste roman fa, plan solide, de longa referéncia a la cultura populara nòstra. En mai de las corsas landesas que tenon una brava plaça dins l’òbra, a un moment donat l’autor fa cantar l’imne nacional a una jove paisana. E aquí ai l’agradiva astrada de descobrir un coblet de la cançon que fins ara coneissiái pas. Aquí-lo :

Me’n vau a la glèisa,

Pas per devocion !

Qu’i vau ende véser

Mas amors s’i son…

            Aquela cançon que se canta pertot en Occitania, s’es transformada en s’adaptant a cada perçan. Alavetz, res d’estonant que dins lo canton de las Landas ont es enrasigada l’istòria d’aquel escartaire, que la cançon aja un coblet plan especific a l’encontrada. Atanben l’escrivan se fa aquí etnològ e pas sens o saber. Contràriament a çò que dison los antinacionalistas, lo pòble occitan a totjorn agut una consciéncia nacionala, emai s’aquesta s’es exprimida de biaisses diferents segon las personas e las epòcas. En 1902 Manuèl Delbosquet escriviá « Aquò’s èra la nostalgica cançon de Gaston Fèbus, que los pastres entonan lo ser en Bearn, Gasconha, Lengadòc e Provença, dels Alps als Pirenèus, de la Miegterranèa fins a l’Ocean ». Se tracha aquí d’un biais personal per dire que sèm en preséncia de l’imne occitan. Aquò’s pas un detalh. Quand de personas d’Auvèrnha, de Gasconha, de Provença, de Limosin cantan totes una meteissa cançon dins una meteissa lenga e qu’aquestas se transmeton de generacions en generacions, aquò’s a pas res d’anodin. Aquò vòl dire, qu’entre maitas causas, es la pròva de l’existéncia d’una nacion. Los que refusan aquela realitat o fan per foliá (patologia qu’empacha de percebre la realitat) o per ideologia imperialista (negar l’identitat nacionala de l’autre). Mercé, adoncas, a Manuèl Delbosquet de, dins aqueste roman, nos aver tornat çò que nos aparten. Una òbra d’art es tanben un miralh ont nos podèm reconéisser.

            Aquel roman enclau una modernitat certana, foguèsse pas que per sas pinceladas leugièras d’erotisme : « Sol, l’escartaire satisfasiá sas carns voluptuosas e inventava per ela, çò li semblava, de poterladas novèlas ». Aquelas frasas que d’uèi pareisson pro banalas, en 1902 carrejavan una sensualitat pauc comuna.

Jamai un roman es pas pro vièlh per èsser pas legit. Cadun pòt claure una palheta esconduda dins sa massa. N’avèm aquí la pròva. Un còp mai pòdi pas clavar sens dire cossí regreti d’aver pas pogut legir aquel libre en lenga nòstra. Alavetz, avís als traductors : avèm encara de cabras a mólzer e de rasims a vendemiar.

            Pèire Rabasse

            « L’écarteur / L’escartaire » de Manuèl Delbosquet. Edicions dels Regionalismes. Acabat d’imprimir en decembre de 2009. 176 paginas.

https://editions-des-regionalismes.com/products/avl040-lecarteur-roman-landais

Emmanuel Delbousquet

Emmanuel Delbousquet

Tag(s) : #Pèire Rabasse, #Tot en Oc
Partager cet article
Repost0
Pour être informé des derniers articles, inscrivez vous :