Overblog
Editer l'article Suivre ce blog Administration + Créer mon blog

A las originas de las colonizacions occidentalas : lo cas tahitian

 

            De fach, aprèp una longa introduccion relativa a l'istòria de la descobèrta progressiva de las mars australas, Christian Buchet, l'autor d'aqueste obratge, nos balha a legir los racontes que fasquèron Wallis, Bougainville e Cook de lor acostatge e peregrinacions a Tahiti.

            A grand valent, grand argent ; lo primièr raconte es lo de la descobèrta de l'isla de Tahiti per Wallis, lo primièr europèu a aver pausat lo pe sus çò que vendrà pus tard una tèrra mitica.

            L'anglés Samual Wallis nasquèt en 1728. Foguèt nomenat capitani de vaissèl en 1757, quitèt lo servici actiu de la marina en 1772 per prene la carga onorablissima de comissari de la marina reiala. Morisquèt a Londres en 1793.

            L'expedicion comandada per Wallis sarpèt de Plymouth lo 22 d'agost de 1766. Dins sa relacion de viatge, plan solide, lo navigator nòta menimosament las estapas fachas a Madera, al Cap-Vèrd, al Brasil, en Argentina e en Patagònia. Balha per l'escasença lo raconte detalhat de sos rescontres amb los Amerindians. Ne balha una descripcion tota etnologica, çò que pren valor de document inestimable tot sabent qu’al jorn d'auèi demòra pas cap d'aquestes amerindians de l'encontrada per causa de genocidi.

            D'aquel rescontre amb lo pòble patagon, Willis escriu " Ça que la, pareguèron quitar tot çò que venián de veire (los vestits dels Angleses, los miralhs e tot çò que pòt carrejar un naviri a n'aquela epòca) amb una indiferéncia quieta.. Versemblablament perque çò que possedissián bastava a lors desirs". Leiçon de saviesa que costarà car als Patagons quand aurán pas pus afar als Angleses, mas als Espanhòls.

            Lo 06 de junh de 1767 a 11 oras del matin, un matalòt nomat Jonathan Puller que fasiá fintanela sul l’arbre mèstre cridèt : " Tèrra, tèrra a ponent-sud-ponent ! ". Atal n'es que los Occidentals venián de descobrir l'isla de Òtaiti. Òc-ben, pendent un temps l'isla s'apelèt Òtaiti e non pas Tahiti coma sèm acostumats a la coneisser a l'ora d'ara.

            L'acuèlh foguèt un bocinèl movamentat. Los Tahitians recebèron lo vaissèl intrús a còps de calhauses lançats amb de frondas. Una reaccion plan normala que tan val contrarotlar lo monde que desbarcan a cò siu per saber a que se'n téner.

Davant l'ostilitat marcada dels naturals al país, lo comandant Wallis fasquèt tirar una bordelada de canons sus las nívols. Los Tahitians prenguèron paur e la guèrra foguèt acabada abans d'aver -per plan dire- començada. Una guèrra que, gràcias a la clarvesença dels Angleses, fasquèt pas un quiti mòrt.

            A Tahiti, los Europèus descobrisson una civilisacion avancada culturalament, amai tecnicament malgrat l'abséncia e la non utilizacion dels metals. A pròva de lor avançada tecnica, lo fach que los Tahitians engimbravan e entretenián un malhum d'irrigacions per lors òrts e vergièrs. Per çò qu'es de las questions sanitàrias, Wallis nòta sus son jornal qu'a son arribada dins l'isla aviá pas remarcat cap de malautiá. Serà malurosament pas la meteissa causa un còp los Occidentals passats. Daissarán darrèr elses la sifilia que serà per planes Tahitians una terribla malautiá mortala.       

Lo comandant Wallis qu'aviá un èime de paratge entretenguèt de relacions amicalas, amai coralas, amb la sobeirana de l'isla, la reina Obereà. Atanben quand foguèt lo moment de se quitar, l'òme de còr poguèt pas s'empachar d'escriure " Nòstres amics los Otahitians, e mai que mai la reina nos diguèron adiu pel darrièr còp amb tantes regrets e d'un biais tan pertocant que n'agèri lo còr sarrat amai que mos uèlhs se neguèron de lagremas ".

Lo segond tèxte claus dins lo libre es la letra qu'escriguèt lo Sr Commerson, mètge botanista, lo 25 de febrièr de 1769. Aquel òme participèt a l'expedicion de Bougainville dins las mars del Sud. La letra, corteta que corteta, sencèrament consacrada a l'isla de Tahiti es d'un estrambòrd e d'un lirisme descabestrat per descriure lo paradís que i descobriguèt, o que creguèt i descobrir, son redactor.

            Val lo còp de ne tirar qualquas frasas d'aicí e d'ailà: " Un país, benlèu lo sol sus tèrra, ont demòran d'òmes sens vicis, sens prejutjats, sens besonhs e sens dissencions. - Nascuts jos lo cèl pus polit, noirits de las fruchas d'una tèrra qu'es feconda sens aver a la cultivar, regentats per de paires d'ostals puslèu que per de reis, coneisson pas d'autre dieu que lo de l'amor ". Etnologicament aquesta relacion del viatge de Bougainville porgís pas res d'essencial a la coneissença de Tahiti al segle XVIIIen. Cal precisar, ça que la, que lo sejorn de l'expedicion francesa foguèt dels pus cortets (10 jorns del tot al tot).

            Tèxte tresen, los escapolons del raconte que l'anglés Jacme Cook escriguèt a prepaus de son passatge a l'isla de Tahiti, son mai interessants que los dos testimoniatges precedents. Cal plan dire que l'objectiu avoat de l'expedicion de Cook èra d'estudiar d'a fons los territòris e los pòbles descobèrts dins l'ocean pacific. Quitament Cook nos balha qualques tròces del vocabulari de la lenga polinesiana parlada a Tahiti.

Tot comptat e rebatut aquí un libre d'istòria que se legís coma un roman d'aventura. Mas per delà la formula tota còita e mantunes còps emplegada, me podètz far fisança per la veracitat de mon assercion. Una aventura umana d'un grand interés ont se pòt véser qu'amb un pauc de volontat d'un costat coma de l'autre, doas civilizacions - per aitant que foguèssen disparièras - se pòdon completar. Amb un bocinèl mai de paratge e un pauc mens de rapòrt de fòrça, lo paradís se seriá poscut servar enlà, dins las islas del Pacific.

            Malurosament la bestiesa interessada de França ne decidiguèt autrament en fasent petar, fins a 1996, de bombas atomicas a Mururoà.

            Amb aqueste libre fasèm la coneissença d’un pòble pacific que milita d’uèi encara, en 2020, per son independéncia nacionala.. Visca l'independéncia de la Polinesia e la solidaritat inter-nacionala !

 

 Pèire Rabasse

 

 

"La découverte de Tahiti" de Christian BUCHET. Edicions "France Empire". Despaus legal: mai de 1996. 380 paginas.

https://livre.fnac.com/a1042190/C-Buchet-La-decouverte-de-tahiti

 

"La découverte de Tahiti" de Christian BUCHET

"La découverte de Tahiti" de Christian BUCHET

Tag(s) : #Pèire Rabasse, #Tot en Oc
Partager cet article
Repost0
Pour être informé des derniers articles, inscrivez vous :