« Ciutats d’Òc » de Miquèu Miniussi

Miquèu Miniussi (1956 – 1992) foguèt un escrivan màger de la literatura nòstra. Venguèt redactor de la revista Òc en 1986. Sas òbras mai conegudas son « Jiròni » publicat en 1988 e postumament « Lei Passatemps » en 1994. Quand se moriguèt a 36 ans èra dins lo plen de sas capacitats de creacion. Ja que l’òbra que nos daissèt es de tria, es de mal imaginar çò que seriá estada se s’èra poguda perseguir.

            Lo plural d’aquestas « Ciutats d’Òc », se limita fin finala pas qu’a tres : Canas, Tolosa e Narbona. Çò que fa gaire, compte tengut la multitud de las ciutats occitanas pichonas o bèlas que clau lo país. De Bordèu a Niça e de Pau a Montluçon i auriá pogut aver de qué far per descobrir las ciutats occitanas. Mentretant, e agèt plan rason, Miquèu Miniussi se limitèt a nos parlar de çò que coneguèt. Foguèt escrivan e non pas publicista e encara mens publicitari.

            De las vilas, ne parla amb l’èime qu’es lo seu. L’autor nos propausa aicí de sentits tras qu’intimes sus de ciutats occitanas per el causidas. Son per aquestas, e sonque aquestas, que s’es sentit butat a escriure e a las descriure. Solide que ne deviá conéisser maitas, mas son obratge non es un guida toristic.

            De la que ne parla lo mai, es logicament la seuna, valent a dire Canas. I tornarà dos còps dins aquel recuèlh. Canas lo dobrirà e Canas lo tamparà. Aquesta ciutat miègterranenca es la de sa joventut. Certanament que sus ela auriá pogut escriure un dotzenat de volums, mas causiguèt de nos gratificar pas que de qualques paginas. Mas quinas paginas ! Son estil literari es çò que ieu nomeni una escritura en sincòpa. Passa d’un sentit a un autre sovent sens transicion mas jamai sens engèni. Se daissa emportar per sas emocions e las liura tal coma son. Es aquò que fa sa fòrça e sa plaça singulara dins la literatura nòstra. Quin autre escrivan auriá pogut melhor qu’el nos prene la man e nos menar passejar dins la ciutat festivalièra ? Amb un enfant de Canas, un canenc de la tripa vièlha per nos far tastar la sal de la Croseta, podiam pas èsser melhor servits. Es a n’aquò que se mesura nòstre bonaür e nòstra bona astrada d’èsser occitanofòne.

            Dins sas parlicadas sus Canas, Miquèu Miniussi fa mai que nos entreténer de l’arquitectura de sos palaisses e autras ostalariás de luxe. Aquò son pas que pretèxtes a nos far descobrir l’anma amagada d’una ciutat provençala que de tot temps a sabut d’ont veniá e ont anava. La passejada de Miquèu Miniussi sembla, a còps, fantasierosa, mas es tras que prigonda e sensibla. Amb el, cabussam dins las entralhas d’una vila d’arts, cargada de solelh e de mistèris. Una ciutat que revèla en nosaus la totalitat de nòstras capacitats a somiar un univèrs mirgalhat. L’autor fa per nosaus de Canas una vila d’ara enlà eternala.

            Puèi, Miquèu Miniussi nos presenta la ciutat de Tolosa coma un endrech exotic, o pauc se’n manca. La curiositat d’aquela relacion singulara entre l’autor e la vila es que s’i passeja gaireben pas que de glèisa en glèisa, coma s’èra imantat per aqueles luòcs cargats de tensions encara vivas. Se li arriba d’evocar las carrièras rojas sang de la ciutat mondina, es mai que mai atirat per los monuments arquitecturals que, a Tolosa coma plan sovent endacòm mai, se resumisson als luòcs de culte. Totas sas descripcions son poeticas e venon del fin fons de son èime. Un sentit escalcit aicí pòt, de gaire, venir en contradiccion amb un autre ailà. La sensibilitat de Miquèu Miniussi sembla talament a flor de pèl que las atmosfèras se venon trucar, o puslèu fregar. Per el « Bufa atal per carrièras un aire ont s’infusa la paur e que desrevelha lo baujum ». Es una percepcion que, solide, deu escapar a la màger part dels Tolosans. Tolosa, sens èsser completament atlantica, es pas nimai miègterrana. Es dins una mena d’entre-dos que, visiblament pivela l’autor. Aqueste sembla aver de mal a se situar dins un tal espaci geografic. Son posicionament sus e dins la vila es incertan e sovent cambiadís.

            Per çò qu’es de Narbona, « ciutat ardenta », segon los pròpris mots de l’autor, aurà pas drech qu’a una sola pagina. « Narbona, tu qu’auràs pas jamai pro de poètas e de musicians per cantar ton faste e ton esplendor passada », escriu Miquèu Miniussi coma per se far perdonar la brevetat de son torn de vila.

            Las illustracions tras que polidas e expressivas del recuèlh (fotografias e pegatges) son de Veronica Champollion. Lo mens que se’n pòsca dire es que balhan de color a un tèxte de Miquèu Miniussi d’un estetisme sens pariu.

            Nos cal legir e tornar legir aquel autor provençal que fa onor a la literatura occitana, mas que subretot nos porgís d’unes moments incomparables de felicitat.

             Pèire Rabasse

            « Ciutats d’Òc » de Miquèu Miniussi. Edicions dels Amics de Miquèu Miniussi. Acabat d’estampar al mes de setembre de 2017. 75 paginas.

https://www.espaci-occitan.com/botiga/fr/litterature/2275-ciutats-d-oc-michel-miniussi-9782950951970.html