« Parladissas animalas » de Gèli Combas

            O disi qualques còps, mas segurament pas pro sovent : nosaus Occitans avèm l’astre de possedir, compte tengut l’agression sociolingüistica que patissèm, una literatura rica e tras qu’inventiva. Escrivi pas aquò per fièrtat mal plaçada o per entreténer un campanilisme d’èime marrit, mas per çò que me sembla èsser la realitat. I a pas qu’a anar trevar los catalògs de nòstres ostals d’edicion per se’n mainar còp sec. Emai se sovent aquel trabalh d’edicion es complit d’un biais associatiu per de benevòls, empacha pas que lor produccion es confòrma a una tenguda professionala e d’aquò, un còp mai, no’n podèm felicitar.

            Demest aquelas associacions qu’arrestan pas de trabalhar dempuèi un centenat d’annadas e benlèu mai, avèm lo Grelh Roergàs que publica regularament d’obratges. Lo que me prepausi de vos presentar es lo 67en de la colleccion. Generalament lo Grelh Roergàs fa espelir d’òbras de qualitat. La sola causa que benlèu poiriam deplorar es qu’a causit de publicar pas que d’autors roergasses. Mas aquò rai, que s’el o fasiá pas benlèu que d’unes autors serián pas jamai estat publicats e aquò seriá estat damatjable per la literatura nòstra.

            Ne vòli per pròva aquel « Parladissas animalas » de Gèli Combas. L’autor es estat un temps cronicaire per l’ebdomadari albigés « Le Tarn libre ». Ara per ara collabòra a mantunas revistas occitanas. Una autra particularitat de Gèli Combas es qu’es lo nebot del paure Cantalausa, l’egrègi escrivan nòstre que porgiguèt tant e tant a la cultura occitana. Demembrem pas que s’En Cantalausa foguèt autor, foguèt tanben un lingüista valent e reconegut de sos pars. Alavetz, Gèli Combas prenguèt lo relai de son oncle sus las dralhas de las Letras occitanas.  

            Aquelas « Parladissas animalas » son una maravilha d’imaginacion. Son de tèxts d’una granda frescura posats dins l’observacion menimosa de la natura. Son un banh de poesia que regaudís lo legeire de la primièra a l'ultima pagina. Aquelas paraulas de bèstias son un encantament vertadièr. Pròva de mai que l’engèni d’Òc es encara e totjorn capable de creacion. Aquelas trenta sièis parladissas son coma trenta sièis candèlas que nos esclairan subre çò qu’es o que poiriá èsser lo règne animal. Cal aver la sensibilitat de Gèli Combas per dintrar atal dins l’intimitat supausada de l’animalum. E d’aqueste costat, es vertat que contunha de trevar la dralha dobèrta per son oncle qu’el tanben, dins mantunes de sos obratges, « faguèt parlar las bèstias ». Aviá pas son pariu per aquò far. Èra un vertadièr Sant Francés d’Assisis. Las faguèt s’exprimir coma totjorn s’exprimisson dins los contes tradicionals.

Per ne tornar a Gèli Combas, se pòt verificar que caduna d’aquestas parladissas animalas es un conte poetic ofèrt al legeire, foguèsse mainatge o adult. L’autor a sabut crear totes los univèrses necessaris a l’arcolan expressiu de l’animalum. Un bestiari que, dins son libre, va dels aucèls als peisses fins als insèctes per quitament claure los reptils.

            Totes los monològs animalièrs que nos prepausa Gèli Combas dins aqueste libre interpelan l’umanitat sus sos travèrses per l’intermediari d’unas pensadas prestadas a las bèstias. D’unas bèstias que, segon l’autor, se pausan mai de questions que çò que podiam imaginar. S’interrògan sus lor vida pròpria mas tanben sus lors interaccions amb lor environa, las autras bèstias, e, quand ne vira, amb la gent umana. Aquí sus, l’autor pòrta qualques còps un agach sevèr sus nòstres comportaments pas totjorn adaptats a la perpetuacion del viu. L’autor ensaja de porgir un pauc de matièra a çò que poiriá e deuriá èsser una reflexion permanenta quant a nòstre anar dins lo monde biologic. A n’aquò se compren que l’òme es un naturalista de tria. Es un autor que deuriá èsser legit per un fum de personas. Aqueles testimoniatges fictius, o torni dire, son cargats d’intelligéncia, de sensibilitat e porgisson un arcolan d’emocions. Totas causas que ne fan una escritura preciosa e regaudissenta.

            Mentretant, a d’unes moments agèri l’impression que Gèli Combas ne volguèt far mai que necessari. Per l’intermediari d’un voltor imaginari fa dire qu’es favorable a la preséncia del lop dins lo Massís Central. Plan solide Gèli Combas es pas -a ma coneissença- abalisseire de fedas. Probable qu’a pas un tropèl de lacaunas per fornir Ròcafòrt, e subretot pas de tropèl en estiva dins de pargues. S’èra lo cas, benlèu que se regaudiriá pas tant de la preséncia del lop dins nòstras montanhas e encontradas. A prepaus de las vipèras l’autor ten tanben un discors tras que curíos. Nòta que i a plan un centenat d’espitalizacions en França cada an en seguida d’una fissada de vipèra, mas « finalament pas mai que cinc decèsses ». Ajusta còp sec aprèp : « Tant val dire una besucariá a costat dels degalhs faches per l’alcoòl, lo tabat e los accidents de veitura ». Li podèm pas balhar completament tòrt, mas parlar de « besucariá » quand se tracha de la mòrt de qualqu’un, me demandi se lo mot es plan apropriat. Probablament que de sa vida Gèli Combas es pas jamai estat fissat per una vipèra. Ieu m’arribèt un còp alara qu’èra quasi en vila quand la sornaruda bestiòla me mosseguèt. Alavetz, contrariament a l’autor, cal pas comptar sus ieu per me far l’avocat de las vipèras. Dins la natura i a de creaturas plan mai simpaticas. Mas aquò son pas que parpèlas d’agaças…

              Pèire Rabasse

            « Parladissas animalas » de Gèli Combas. Edicions del Grelh Roergàs. Colleccion « Grelh Roergàs » N° 67. Acabat d’estampar en genièr de 2021. 182 paginas.

https://www.libraria-occitana.org/oc/produch/parladissas-animalas/