Un libre testimoniatge de Robèrt Lafont

            Que siá de sos ensages o de sa literatura, cresiái d’aver tot legit de Robèrt Lafont. Mancat ! Per l’estiu de 2023, alara que trevavi la librariá de l’Universitat Occitana d’Estiu de Nimes, tombèri sus aquestes « Pecics de mièg-sègle » qu’es un libre testimoniatge de Robèrt Lafont sus unes braves seissanta ans de militantisme en occitanisme. Aqueste obratge es estat editat per Federòp en 1999. Compreni pas encara perqué me passèt per malhas. De costuma soi al fial de çò que se publica en occitan e sus la matèria occitana. Alara perqué un libre en occitan e de subrepés sus la matèria occitana escapèt a mos radars ? Mistèri e pluèja d’aiga !

            Soi pas jamai estat d’acòrdi amb la teoria lafontiana de la « nacion primària » e de la « nacion segondariá ». Pensi qu’es una teoria fumosa e una escampa per aver pas a parlar tot simplament de nacion al singular. Una escampa grossièra per subretot pas desrevelhar e suportar l’ira immesurabla e despietadosa dels enemics d’Occitània. Per Robèrt Lafont coma per totòm, parlar de patria occitana seriá estat reconéisser e revindicar l’existéncia de la nacion occitana, e d’aquò l’autor nimesenc ne volguèt pas jamai. Tota sa vida foguèt un nacionalista reprimit. Es mon vejaire e lo me teni per dich. Lo paure el faguèt fòrças causas : de lingüistica, le literatura, de politica, d’istòria, etc… mas jamai de psicologia nimai de psicanalisi que se non auriá comprés lo principi de la repression. Rai ! l’autoanalisi es pas d’aqueste monde.

            A despart mon desacòrdi politic, que ieu soi totjorn estat e demòri fontanian, ai un prigond respècte pel trabalh realizat per Robèrt Lafont. S’ai de remiracion per son colossal trabalh aquò me mena condreitament a aver de simpatia per l’òme qu’es estat. Èra d’una valentiá que se desmentiguèt pas jamai tot al long de sa vida.

            Justament es aquesta vida de militant que conta dins aqueste libre. Es la rason per la quala se tracha d’un obratge caporal per la coneissença de l’occitanisme politic e cultural entre las annadas 1945 e l’an 2000. Totas las generacions actualas d’occitanistas devon legir aquel testimoniatge, tan plan los joves que los qu’an participat a l’aventura al meteis temps que Robèrt Lafont. Plan solide relata a son biais los eveniments que marquèron l’occitanisme pendent aquela temporada. Es evident que quand òm parla de se, podèm pas èsser completament objectius. Emai la persona la mens narcissica del monde a totjorn tendéncia a se prene per çò qu’es benlèu pas, e coma ieu Robèrt Lafont fa pas excepcion a la règla.

            L’autor nos balha sa vision e son interpretacion personala dels eveniments que toquèron l’occitanisme per aquel mièg sègle del XXen. Tota sa vida se constrenhèt a refusar son nacionalisme sosjacent. Coma fòrces occitanistas frequentèt de nacionalistas bascs, catalans o còrses, mas probablament cresiá que lo nacionalisme de liberacion èra pels autres, e pas per el. Coma se una situacion coloniala identica podiá congrear de consequéncias diferentas ?!..

            Dins aqueles « Pecics de mièg-sègle » Robèrt Lafont torna suls guirguilhs de l’Institut d’Estudis Occitans d’abans e aprèp lo vengut mitic congrés d’Orlhac. Plan solide ne balha son vejaire e son interpretacion personala. Los que i an participat ne poiràn jutjar. Ça que la, es totjorn interessant d’aver mai d’un son de campana per un afar donat ; lo seu val los dels autres protagonistas. Çò de solide es que Robèrt Lafont faguèt çò que poguèt e segon son biais. Mas çò segur tanben es que sens el l’occitanisme seriá pas estat çò qu’es devengut. Cèrtas, se pòt dire aquò de totes los occitanistas passats, presents e probablament avenidors, mas reconeissi volontièrs a Robèrt Lafont d’èsser estat un obrièr e un pensaire amb una capacitat de trabalh excepcionala. Ne vòli per pròva aquel libre bilanç, causa que totes los occitanistas daissèron pas darrèr eles.

            Que foguèssem d’acòrdi a pas amb l’òbra politica de Robèrt Lafont, me pensi que seriá pecat de passar a costat d’aquel libre. Aqueste a mai de vint ans ? Rai ! Se tracha aquí d’un libre d’istòria, un libre testimòni per una temporada donada de l’occitanisme. D’aquel punt de vista es intemporal e demorarà longamai un document indispensable a la compreneson d’unes faches istorics. Es la rason per la quala, o torni dire, sa lectura es necita a totes los que militan d’uèi per la liberacion nacionala d’Occitània. Devèm totes saber que trepam sus de dralhas ja percorregudas per nòstres davancièrs e Robèrt Lafont èra un d’aqueste valents que consacrèron lor vida a ensajar de far dessarrar lo colar qu’escana lo país e l’identitat nòstres. Cadun o fasèm del nòstre biais e segon l’èime nòstre, es la rason per la quala degun pòt pas reprochar a Robèrt Lafont d’aver fach çò que nos prepausèt. Urosament l’occitanisme, coma la societat occitana, es plurala. Lo debat entre lafontians e fontanians a totjorn animat l’occitanisme politic e l’anima encara d’uèi. Es tot simplament lo debat entre regionalistas vergonhoses e nacionalistas descomplexats, lo partiment entre Partit Occitan e Partit de la Nacion Occitana.

            Nimai per èsser un partidari de Francés Fontan, aquò m’empacha pas de reconéisser objectivament la valor dels trabalhs de Robèrt Lafont dins los domènis de la lingüistica e de la literatura. Per çò qu’es de sas proposicions politicas, indenegablament agèt pas la luciditat e subretot pas lo coratge de Francés Fontan. Coma mièg galejaires, mièg serioses dison tan plan los Catalans « Separatistas de totes los païses, unissem-nos ! ».

            Tota consideracion de fons mesa a despart, lo libre pèca materialament per la causida de la grossor dels caractèris d’imprimariá. Semblariá que l’editor aja agut enveja d’estalviar lo pauc del gaire. D’efièch, aqueste devon èsser de calibre 10, çò que per los qu’i veson pas plan, es pas pro. S’i van crebar los uèlhs e lor confòrt de lectura, plan solide, ne va patir. Ja que las gents legisson gaire, se en mai d’aquò se devon prene una febre oftalmica per legir l’occitan, dins aquelas condicions se cal pas estonar que los libres demorèssen sus las laissas dels editors. Damatge !

               Pèire Rabasse

            « Pesics de mièg-sègle » de Robèrt Lafont. Edicions Federòp – colleccion « cultura occitana ». Despaus legal : març de 1999. 140 paginas.

http://federop.free.fr/oeuvres/pecicsdemiegsegle.html