/image%2F0568858%2F20140111%2Fob_0348f4_logo-pno-jpg){kind=logo}
L’autor d’aquel libre, Luc Pauwels, es sociològ, istorian e assagista belga de lenga neerlandesa e francesa. Es un especialista dels pòbles en quista de lor autodeterminacion, valent a dire de lor independéncia. Publiquèt recentament, precisament en 2015, una « Histoire d’Ukraine, le point de vue ukrainien / Istòria d’Ucraïna, lo punt de vista ucranian », egalament a las edicions bretonas Yoran. En tant que cercaire publiquèt un vintenat d’obratges istorics tocant los combats de liberacion nacionala que se debanan un pauc de pertot de pel monde. Pel moment se clinèt pas jamai sul cas occitan, mas cal pas desesperar.
Per aver legit dempuèi un cinquantenat d’annadas practicament totes los libres publicats en francés subre la question nacionala curda, pòdi afortir que Luc Pauwels faguèt dins aqueste obratge un gròs trabalh de sintèsi istorica. Deguèt furgar dins una documentacion abondosa. Ne vòli per pròva l’iconografia importanta e diversificada del volum. Avèm aquí de documents, sovent fotografics, d’una grand raretat. Res que per aquò lo libre val d’èsser crompat, d’ont mai que còsta pas qu’un dotzenat d’euros per 500 paginas.
Çò que lo legeire remarcarà probablament de tira es que l’autor qualifica de longa los Estats imperialistas de « jacobins ». Aquela referéncia especifica a l’imperialisme francés me sembla curiosa quand se tracha de qualificar l’imperialisme pertot sus la planeta. Qualificar de « jacobin » tot imperialisme me sembla aleugerir lo crimi d’opression d’un pòble sus un autre. Irac, Iran o Turquia que refusan l’autodeterminacion plena e entièra de Curdistan, aquò’s pas de « jacobinisme », mas plan d’imperialisme. Quand França ocupa las nacions bretona, còrsa o occitana, en matièra de relacions inter-nacionalas, aquò’s d’imperialisme que cal parlar. Lo jacobinisme qualifica un sistèma politic centralizat al dintre d’un Estat etnicament omogèn. Tre que se tracha d’opression d’una nacion sus una autra, se la semantica val quicòm, es plan d’imperialisme que cal parlar. Me demandi plan perqué Luc Pauwels a crentat de dire de blanc, çò blanc ; o puslèu dins aquel cas de dire de negre, çò negre. Aquel lengatge moderat de cara al fach imperialista m’interròga.
Pr’aquò cal pas creire que Luc Pauwels aja la mendre indulgéncia de cara al jacobinisme. Al contrari ! Acaba pas de ne descriure la barbariá : « A l’epòca de la revolucion francesa, lo nombre de las condemnacions es talament important que los jacobins procedisson a la mecanizacion de la pena de mòrt. Lo penjament, la decapitacion, la ròda, la garròta o lo lenhièr son percebuts coma plan tròp tradicionals e, subretot, prenon plan tròp de temps. Son remplaçats per la guillotina. De mercés a n’aquel mejan, la decapitacion pren pas mai que qualques segondas ».
Luc Pauwels a soscat a la question nacionala e n’arriba condreitament a la conclusion que : « D’unes son geinats per l’emplèc del tèrme nacionalisme, dins lo qual percebon un refús de l’Autre. Siam clars, tal coma existisson de formas fòrças diferentas de socialisme e de liberalisme, existisson tanben de formas multiplas de nacionalisme. A la gròssa sèm confrontats a doas categorias bèlas plan distintas : lo nacionalime qu’efectivament s’enfanga dins lo refús de l’Autre amb sas opcions jacobinas, e de l’autre latz lo nacionalisme que professa pas lo refús de l’Autre, mas plan lo refús de la dominacion per l’Autre. Adoncas un nacionalisme qu’a per amiras lo drech dels pòbles de dispausar de se, la defensa de l’identitat pròpria, de la democracia e de la libertat. A travèrs son istòria, lo nacionalisme dels Curds es estat sens manca d’aquesta segonda mena ». Es tanben aquel nacionalisme umanista qu’en Occitània defend e promèu, dempuèi mai de seissanta ans, lo Partit de la Nacion Occitana.
Se pòt pas legir aquel libre sens far lo parallèl entre los regims politics supranacionals e imperialistas turc e francés. Los pòbles colonizats per França (occitan, breton, alemands d’Alsàcia, etc…) aurián causits la guèrra de liberacion nacionala coma o causiguèt lo pòble curd fauta de poder far autrament, que la repression a còps de crimis de guèrra seriá la meteissa. Pertot jos la flama del solelh, l’imperialisme a totjorn la meteissa cara òrra de l’injustícia e de la terror. L’imperialisme es fanatisme. Sa brutalitat es a la mesura de sa cròia e sèm nosaus, coma los Curds, plan plaçats -o puslèu plan mal plaçats- per o saber.
Cal soslinhar un còp mai la qualitat de las edicions bretonas Yoran. Aconselhi a totes d’anar far una virada dins lor catalòg. Solide, que cada occitanista i trobarà de qué satisfar son besonh e sas envejas de coneissenças.
Pèire Rabasse
« Histoire du Kurdistan, de 1919 à nos jours » de Luc Pauwels. Edicions Yoran. Despaus legal : octobre de 2019. 500 paginas.
/image%2F0568858%2F20221117%2Fob_4f3816_thumbnail-1.jpeg)
Luc Pauwels. Edicions Yoran