Overblog
Editer l'article Suivre ce blog Administration + Créer mon blog

« L’aus de colèra », un roman istorico-social de Critian Chaumont

            Los romans socials son gaire nombroses dins la literatura occitana, atanben me sembla caporal de parlar de los que son publicats. Los cal far conéisser per que foguèsson legits.

            Cristian Chaumont, l’autor masametòl (ara per ara « exiliat » e Narbona) es un escrivan que compta dins la literatura nòstra. Paradoxalament, degun, o plan pauc de monde, parla del seu remirable trabalh d’escritura. Pr’aquò, dempuèi la debuta d’aqueste sègle, arrèsta pas de publicar de romans « que se tenon », per emplegar un eufemisme. N’ai comptat un seisenat, totes escriches dins una lenga chucosa que rares son los escrivans actuals capables de ne possedir una de tant autentica e agradiva.

            D’aquestas passas se passan de causas curiosas en Lengadòc-Bas. Mentre que del costat de Montpelhièr los universitaris nòstres semblan passar lor temps a s’automitificar per se melhor autoglorificar (o pauc se’n manca !), del costat de Besièrs, la seccion Lengadòc de l’Institut d’Estudis Occitans, associacion d’educacion populara se ne pòt èsser, contunha son trabalh d’edicion. Publica d’autors de granda valor coma Jaumet Demèsa, Miquèl Pedussaud o Cristian Chaumont per parlar pas que d’aquestes. Benlèu que segon d’unes « especialistas autoproclamats » (lo mitan universitari es un mitan claus que s’autoreprodusís per cooptacion) aqueles tres escrivans e plan maites (pensi aquí a Sèrgi Gairal, Jòrdi Peladan, Romièg Jumèu, Jaume Landièr, etc.) farián una literatura populara sens interés ? Per oposicion a una literatura sabenta ? la lor ??? Coma per tot trabalh disi pas que i aja pas de nivèls de capitada, mas degun pòt pas denegar a qual que foguèsse lo drech de creacion. Per quant a l’Institut d’Estudis Occitans fa mai de setanta ans que contunha son trabalh al servici de la cultura occitana pas que per l’engatjament benevòl de sos sòcis.

            Adoncas, disiái qu’èra domatge que se parlèsse pas pro d’escrivans coma Cristian Chaumont que porgisson a la literarura contemporanèa nòstra d’òbras que testimònian de la vitalitat e de sa diversitat. Nòstra revista Lo Lugarn sosten totes los creators occitans dins quin domèni artistic que siá. Tornem o dire, las òbras pòdon èsser mai o mens capitadas, mas nosaus sostenèm e sempre respectam lo drech de creacion per totes. Cada òbra espelida es una palheta d’aur, mai o mens lusenta aquò rai, que se ven ajustar al tresaur de la cultura nacionala nòstra.

            Cristian Chaumont es un autor de tria que cal legir. Los autors vertadièrs e autentics esperan pas cap de medalha de degun, esperan just d’èsser legits per çò que son de personas generosas qu’ensajan d’encantar lo monde. Cristian Chaumont n’es. Aqueste còp nos torna amb un roman social remirablament fargat. Lo genre del roman social es gaire present dins la literatura occitana, es segurament una rason suplementària per presentar aqueste.

            Dins aquesta ficcion, Cristian Chaumont nos conta la cauma dels obrièrs deslanaires de Masamet que durèt del 11 de genièr de 1909 fins al 4 de mai de la meteissa annada. A n’aqueste terrible conficte social que durèt quatre meses plens se venguèt empeutar, coma de costuma, un conflicte intèrne a la classa obrièra entre los caumaires e los « jaunes », valent a dire los que volguèron pas menar cauma. Aquelas tensions de division son malurosament inerentas a tot movement social, mas quand aqueste se debana dins una vilòta ont cadun se coneis, las ressentidas son exacerbadas e tanplan pòdon desembocar sus d’agressions fratricidas. Son tanben aqueles inevitables guirguilhs que nos conta l’autor dins son libre. Se la ficcion vira a l’entorn d’una romança d’amor, pasmens se tracha d’un roman istoric que pega a la realitat dels faches. Biograficament, sabèm que lo grand de l’autor participèt en persona als eveniments. Tant val dire que fasián e que fan totjorn partida del roman familial de l’autor. Lo raconte es lo dels patiments endurats pels caumaires, los de la sopa populara e de l’acuèlh solidari dels mainatges dels caumaires dins de familhas obrièras de Caramauç, Albi o Graulhet.

            Malgrat la tension dramatica avenada per una cauma revindicativa, l’autor nos ofrís, de temps en quora, qualques passatges pus leugièrs que marcan la resiliéncia (coma se ditz ara) de l’umanitat. Emai dins las tempsadas mai negras, l’uman contunha de plaçar un pauc d’amor e d’umor dins los intersticis dels dramas. D’aquò, Cristian Chaumont ne sap téner compte. Ni per la gravitat del sujècte desvolopat, lo roman es pas ges pesuc e se lo drama es de longa en filigrana, totjorn la fòrça de la vida l’empòrta sus las orrors de las injustícias.

            Cristian Chaumont es l’escrivan d’una vila, es l’escrivan de Masamet. Degun escriguèt pas aitant qu’el en occitan sus aquesta vila. Masamet se pòt enorgulhir d’aver un cronicaire-lausenjaire d’aquel engenh literari. Mas qual a Masamet legís las òbras de Cristian Chaumont ? Non solament coma totas las vilas d’Occitània la lenga naturala del país i es completament desocializada, mas gausís quitament pas de l’existéncia d’un cercle occitan que recampariá los darrièrs « manteneires ». Degun, o gaire monde, a Masamet se pòt pas regalar del trabalh de Cristian Chaumont. Aquí es lo drama d’una colonizacion quasi capitada. L’imperialisme francés a sabut se servir del seu poder militar per constrénher una part dels Occitans a n’alienar lo demai. Pensi aquí, plan solide, als ussards negres de la republica, vertadièrs renegaires qu’esitavan pas a punir lors quitis enfants o nebots que parlavan la lenga del país dins la caforna de la coercicion lingüistica qu’èra e qu’es encara l’escòla.

            Se pòt pas evocar l’òbra literària de Cristian Chaumont sens parlar de la riquesa de sa lenga. A creire que Montanha Negra es estada de tot temps un conservatòri requist per la lenga nòstra. A lo legir se compren que l’autor es estat en contacte dirècte amb l’occitan. Segurament de son temps de mainatge. Aquò se sap ben pro : tot çò d’enregistrat dins lo disc dur quand sèm enfants ven inescafable. Se poiriá plan que foguèsse lo cas per Cristian Chaumont. Fa una lenga claufida d’expressions idiomaticas que fasián lo bonaür dels lexicografes. Ieu i ai descobèrt un mot que coneissiái pas, mas soi pas lo sol que me soi mainat que ni Alibèrt, nimai Mistral coneissián pas « ergastul » que, nos ditz l’autor dins una judiciosa nòta de bas de pagina, ven del latin « ergastulum » que designava lo lòc ont èran embarrats los esclaus. En occitan « ergastul » es sinonim de cellula de preson o, se volètz mièlhs, de croton. Es a desirar que los lexicografes lo metan al pus lèu dins lors diccionaris.

            Mai la riquesa de la lenga de Cristian Chaumont es mai que mai contenguda dins las expressions qu’emplega. Per qualqu’un qu’a pas manjat de plan temps ditz « qu’a una talent a rosegar los pompilhs d’un pelharòt ». Per dire que quicòm es rar, escriu que se debana pas que « quand la luna trabuca ». Poiriái atal n’escalcir un bon desenat.

               Pèire Rabasse

            « L’aus de colèra » de Cristian Chaumont. Edicions « E…rau ! », de la seccion de Lengadòc-Bas de l'Institut d'Estudis Occitans. Despaus legal : abrial de 2021. 200 paginas.

https://www.sauramps.com/livre/9782957648900-l-aus-de-colera-chaumont-christian/

 

« L’aus de colèra » de Cristian Chaumont.

« L’aus de colèra » de Cristian Chaumont.

Tag(s) : #Pèire Rabasse, #Tot en Oc
Partager cet article
Repost0
Pour être informé des derniers articles, inscrivez vous :