Overblog
Editer l'article Suivre ce blog Administration + Créer mon blog

Als Estats Units d’America demòran Estasunianas e Estasunians

            Sovent, o puslèu de contunh, las mai famosas e omericas peltiradas entre occitanistas son pas talament las batèstas ideologicas, mas los guirguilhs lingüistics. Aquelas garrolhas se perlongan fins a traversar los sègles. D’unas an passat lo sègle vinten sens pèrdre de lor intensitat. O cal plànher, i a de personas de qualitat qu’al lòc d’anar a l’essencial e de far córrer la lenga, i desgalhan lor vida. Quina pietat !

Aquò se sap ben pro, cada occitanista es un lingüista, o crei de n’èsser un. Non solament crei n’èsser un, mas crei n’èsser lo melhor entre totes. Aqueles comportaments empoissonan las relacions entre nosaus e es aitant de ganhat per los, nombroses e poderoses, que son ostils a l’identitat nòstra. Enemics que ne demandan pas tant e que, de solide, se devon fretar las mans. Entre los tenents de la grafia mistralenca e los de la grafia classica, sens comptar los que, insatisfaches de l’una coma de l’autra se’n inventan una de plan personala que pega a plec a lor ego ; entre partidaris de l’iperdialectalisme e partidaris de l’occitan estandard, entre los que son per las reformas del Congrès e los que son per las proposicions de l’Academia (es a bèl esprèssi que meti pas l’accent grèu sus la « e ») ; entre los que pensan fòrt e mòrt que lor dialècte es una lenga e los qu’afortisson coma sanctus lo contrari ; una gossa, la paura ela, i reconeissariá sos canhòts.

A prepaus justament d’acadèmias e d’organismes normatius, me maini n’aver comptar tres e soi pas solide los aver totes repertoriats. Avèm lo Congrès permanent de la lenga occitana, l’Academia e coma s’aquò bastava pas avèm tanben una acadèmia ad hoc per la Val d’Aran, valent a dire una per 10 000 estatjants, lo famós Institut d’Estudi Aranesi - Acadèmia Aranesa dera Lengua Occitana. Çò mai curiós (çò mai trist ?) dins aquel afar es que, s’ai plan seguit totas aquelas mica-macas, d’unas personas se retròban dins doas acadèmias diferentas (benlèu dins las tres ?). A n’aquel ritme sèm pas prèstes d’aver una lenga condreitament codificada. S’èra pas de temps desgalhat n’i auriá per rire. Mas la causa es pas ges risibla que de temps ne mancam per salvar çò que pòt encara èsser salvat de nòstra lenga. Nòstres enemics, eles, pèrdon pas temps per nos asatar lors còps mortals. A parlar mai de lingüistica qu’a socializar la lenga sèm pas a nos tirar un bala dins lo pè, mas plan dins lo tempe. E tant que farem atal, miladieus, cromparem pas de bòria, e tant que farem atal, miladieus, cromparem pas d’ostal… aire conegut.

Lèu-lèu me mainèri que, partit coma èra partit, lo debat èra pas pres de s’acabar. Atanben, ai pas jamai volgut i prene part. Primièrament per çò que soi incompetent dins lo domèni e qu’èra segurament pas la pena d’ajustar una incompeténcia de mai dins la desca de las controvèrsias ; Segondament, vesent que i aviá ja pro monde per se tirar las pelhas d’aqueste costat, ai pensat que valiá mai consacrar mon energia a quicòm mai. Per exemple a l’accion politica en participant a la lucha de liberacion nacionala e, accessòriament, a la creacion literària.

Mas mèfi ! Disi pas que totas las personas que trabalhan dins la lingüistica fan pas res. Al contrari ! Per aver d’amics dins totas la capèlas, sabi que son de valents. La causa que regreti es que sián pas capables de trabalhar amassa per far avançar la normalizacion de la lenga nòstra, pr’aquò la tòca declarada de totes. A creire que coneisson pas los mots « concession » (abandon d’un avantatge o d’una pretencion) e « compromés » (acòrdi obtengut de mercés de concessions de part e d’autra). A creire qu’aqueles mots son pas occitans.

Alavetz, perqué vos parlar de lingüistica d’uèi, ieu que ne parli pas jamai ? Perqué botar los pès dins la grasala ? Simplament per çò que, per far excepcion a la règla, vòli porgir mon gran de sal sus un pichon punt de causida lexicografica, un e pas qu’un. D’efièch, i a un mot, un neologisme recent (ne cal aquò rai !) que m’escaraunha las aurelhas cada còp que l’ausissi e que me desulha cada còp que lo legissi. Un mot afrós e laid que me demandi cossí poguèt prene forma dins l’èime a priori requist de mas amigas e amics lingüistas. Un mot, que me desencanta la lenga a n’el solet. Un mot que me rend malurós coma las pèiras.

Se tracha de l’adjectiu « estatsunidenc ». Es un mot longàs e pesuc que sona coma un pairòl traucat. Un mot a la fonetica afrosa. Ieu, e soi pas lo sol, emplegui de totjorn « estasuniana » e « estasunian » que son plan mai leugièrs e foneticament mai agradius. Tindan plan. Ademai son de bona compreneson, e segurament plan mai que la proposicion que nos es facha de « estatsunidenc ».

Soi estonat que l’Academia balhèsse aquel òrre barbarisme dins son Diccionari General de la Lenga Occitana. Ne soi d’ont mai estonat que balha l’equivalent francés en « étasunien, enne ». Sul sicut, o devi reconéisser, los Franceses son estat plan mai degordits que los lexicografes occitans. « Estatsunidenc », mas ont son anats quèrre aquò alara qu’estasunian es talament armoniós e aerian ? Coma o ditz tan plan l’egrègia Josiana Ubaud, los neologismes devon dintrar dins l’engenh de la lenga per èsser acceptables e la far progressar. Es la rason per la quala soi còrferit de véser que dins son diccionari, se balha pas « estatsunidenc », balha pas tanpauc « estasunian ». Balha un mot tan malbiaissut qu’« estatsunidenc » en prepausant, tenètz-vos plan, « estatunidenc-a ».

Perqué far simpla quand se pòt far complicat ? Perqué cercar amb lo pè çò qu’òm ten amb la man ? Perqué cercar lo nas darrèr l’aurelha ? Me sembla mai logic e polit de demorar dins l’engenh e dins l’estetic fonetic de la lenga en diguent : Los Estasunians, que forçadament son pas estasunifòbes, rotlan en veituras estasunianas e quand parlan, estasunejan. Ensajatz, ara, d’o dire amb la proposicion facha pels lexicografes patentats. Aquò balha : « Los Estatsunidencs, que forçadament son pas estatsunidencofòbes, rotlan en veituras estatsunidencas e quand parlan, estatsunidenquejan ».

Bon, tot aquò son pas que parpelas d’agaça, mas per ieu l’estetisme dins la lenga es important. Teni a servar un occitan bon en boca e teniái a o vos far saber. Mentretant, çò que disi ieu son pas de messas e cadun fa son credo.

 

Sèrgi Viaule

 

Estatsunidenc !

Estatsunidenc !

Tag(s) : #Sèrgi-Viaule, #Tribune libre, #Tot en Oc
Partager cet article
Repost0
Pour être informé des derniers articles, inscrivez vous :