Overblog
Editer l'article Suivre ce blog Administration + Créer mon blog

Marcèl Cortiade nos met a portada la poesia ròm

 

   Abans tota causa es necessari de nos arrestar sus de punt de terminologia e d’ortografia. E d’en primièr notar que lo vocable de ròm, nom comun e adjectiu, definís lo pòble qu’autrescòps èra designat pels noms impròpris de « tsigane », « gitano » (ròm d’Espanha), « boèmian » (ròm de Centreuròpa), « caraco », etc... Lo nom d’aquel pòble es ròm e l’adjectiu que ne davala e qu’emplegarem es ròm : un endevenir ròm ; al femenin tanben ròm : la lenga ròm. Es per aquel nom que lo quite pòble s’autodesigna dins sa lenga pròpria.

   Marcèl Cortiade es un Ròm d’Occitània. Es a l’encòp un militant occitanista e ròmista (emai foguèssi pas solide qu’acceptèsse aquel neologisme de « ròmista »). Sa particularitat es d’èsser un scientific polivalent. Es a l’encòp etnològue, istorian e lingüista. Passèt sa vida a estudiar lo pòble de sas originas. Per aquò far visquèt de decennias dins los Balcans. Tant e plan qu’es vengut l’especialista mondial de la lenga ròm. Es ara professor de lenga e cultura ròms a l’Institut Nacional de las Lengas e Civilizacions Orientalas de París. L’òme es capable de parlar correntament un desenat de lengas de mantunas familhas lingüisticas. Es un saberut que fa autoritat dins los domènis de la lingüistica en general e de la civilizacion ròm en particular.

   Amb aquò es tanben un famós militant occitanista totjorn en cèrca de crear de ponts entre civilizacion nòstra a las autras. Li arribèt de tradusir d’òbras literàrias occitanas dins mantunas lengas e la recipròca. Justament, s’es associat amb un autre occitanista de las Vals Orientalas, Pèire Anguilant, per porgir una antologia de la poesia contemporanèa ròm als Italians e als Occitans. Pèire Anguilant tradusissent del ròm a l’italian e Marcèl Cortiada del ròm a l’occitan.

   Aqueste libre del títol en italian « Poeti rrom dei Balcani » auriá tanben pogut pòrtar son títol en occitan vist que i son tradusidas tantas poësias en italian coma en occitan. Rai ! Lo libre es estat editat per las edicions « Chambra d’Òc » que fan un gròs trabalh de difusion de la cultura nòstra dins l’Estat italian. Malurosament lo trabalh d’aquestes compatriòtas de delà los Aups es pas pro conegut e presat d’aqueste costat dels monts. La panoccitanitat pena per foncionar, quitament dins lo mitan occitanista e aquò es una causa incomprensibla. Lo libre pareguèt en 2014 e es completament passat per malhas dins la premsa occitana, çò qu’es un pecat dels gròsses, per parlar pas de vergonha. Aquel obratge es per nossaus l’escasença d’aver a portada la riquesa de la literatura ròm. Planes pòbles ne pòdon pas dire aitant que dispausan pas d’un Marcèl Cortiade per lor permetre d’escambiar frairalament amb la nacion ròm. L’inter-nacionalisme, per demorar pas una pregariá de mut, necessita d’accions concretas. L’espelida d’aquel obratge n’es una. De notar ça que la que ja en 1984, las edicions Jorn publiquèron una antologia de la poesia ròm. Èra lo primièr còp que se tradusissiá de literatura ròm en lenga estrangièra e se faguèt en occitan.

   Aquela antologia de la poësia contemporanèa ròm dins los Balcans recampa un vintenat de poètessas e de poètas. Per cada pèça lo tèxte es balhat dins la lenga originala, en italian per Pèire Anguilant e en occitan per Marcèl Cortiade. Dins aquela poesia raja la nostalgia dels païses traversats sens jamai s’i poder pausar. Çò que dison los poètas ròms es que lo sol país qu’ajan, es lo de lor lenga. N’an una consciéncia aguda e es la rason per la quala la question de la transmission lingüistica torna sovent dins aquesta poesia. Dins un tèxte sens títol, Eslam Drudac escriu :

- Diga-me, lo Ròm,

Onte es la nòstra tèrra

e nòstras montanhas, nòstres rius,

nòstres camps e nòstres bòsques ?

E nòstras tombas, onte son ?

- Dins los mots, l’òme,

dins los mòts de nòstra lenga !

 (...)

   Aquela question dels Ròms es dont mai caporala que, coma la lenga occitana, la lenga ròm tira mal a viure e se salvar. Es tanben en perilh coma lo son totas las lengas que son pas lengas oficialas d’un Estat.

   Tot exotisme defugit, la poesia ròm es cargada d’un estetisme e d’una umanitat que fa ausir sa votz pròpria dins lo concèrt de las nacions. En una melodia plan particulara per èsser la d’un pòble de longa en migracion. Dins Coneissi los camins, Rajco Duric nos balha un escapolon de la seu musica :

Los coneissi los camins

Prautits e tornar prautits pels Ròms

Los coneissi los camins

D’entre nòstre ièr e nòstre deman

Los coneissi los camins

Caufats als fuòcs dels Ròms

Los coneissi los camins

Enfangosits de nòstres plors

Los coneissi los camins

Embeguts de nòstra sang cauda.

(...)

   Malgrat l’ànsia amutida que, per passas, sembla flotejar dins d’unas pèças, aquela poesia, dins l’ensems, asonda d’esperança. En tota circonstància, sap exprimir l’instant present per lo cambiar en fèsta. Se lo tristum i es present, la resignacion jamai. Coma totjorn en poesia lo mot transcenda la sembla-fatalitat. Los Ròms sabon destriar languina de tristor. Se daissan pas anar al desaise.

   Un còp mai deplòri que cap de revista literària occitana aja pas saludat la sortida d’aquesta antologia. L’edicion occitana seriá tant dinamica que se poiriá pas parlar de tot çò que se fa ? Qual sap ?

   Un pichon quicòm es, ça que la, de plànher dins aquela edicion. Es que la biografia dels poètas auriá ganhat d’èsser mai desvolopada. Atal se seriá pogut entreveire amb mai de precision la plaça de la literatura dins la societat ròm.

   Cossí que ne vire, degun perdrà pas son temps a anar vistalhar aquela poesia ròm que, fin finala, nos es tan vesina. Legir. Nos cal legir per ensajar de comprene e prene plaser a escambiar.

 

Pèire Rabasse

 

« Poeti rrom dei Balcani » de Marcèl Cortiade e Pèire Anguilant.

Edicions Chambra d’Òc.

Acabat d’estampat per lo mes de mai de 2014. 142 paginas.

Poeti rrom dei Balcani, de Marcèl Cortiade e Pèire Anguilant

Poeti rrom dei Balcani, de Marcèl Cortiade e Pèire Anguilant

Tag(s) : #Pèire Rabasse, #Tot en Oc
Partager cet article
Repost0
Pour être informé des derniers articles, inscrivez vous :